مرکز رشد شريف

دانشگاه و اقتصاد دانش‌بنيان؛ نقش و جايگاه دانشگاه شريف در اقتصاد دانش‌بنيان

New Page 1

در سال ٢٠٠٩ پروفسور ادوارد رابرت استاد دانشگاه ام اى تى و مدير و موسس مركز كارآفرينى اين دانشگاه به همراه دانشجوى دكترايش چارلز ايزلى (كه هم اكنون استاد دانشگاه استنفورد است) تحقيقى را با عنوان: Entrepreneurial Impact:The Role of MIT انجام دادند.

اين مطالعه كه در سال ٢٠١١ نيز بروزرسانى شد، حاوى نكات قابل توجه و تاملى است. نتايج اين تحقيق نشان مى‌دهد اگر شركتهاى ايجاد شده توسط فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه را به صورت يك كشور فرض كنيم، در يك تخمين بدبينانه، مجموع درآمد ساليانه اين شركتها با اقتصاد هفدهم دنيا برابرى مى‌كند. همچنين در يك نگاه متعادل‌تر و بر پايه اطلاعات و تحليلهاى اين مطالعه ادعا شده است كه ٢٥٨٠٠ شركت فعال (تا پايان سال ٢٠٠٦) توسط فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه شكل گرفته است كه حدود ٣ ميليون و ٣٠٠ هزار نفر را به اشتغال در آورده و حجم درآمد ساليانه آنها حدود ٢٠٠٠ ميليارد دلار است كه از اين نظر با اقتصاد يازدهم دنيا برابرى مى‌كند. (بر اساس آمار بانك جهانى و با در نظر گرفتن شاخص توليد ناخالص داخلى، ايران در سال ٢٠١٢ كشور بيست و دوم دنيا بوده است).
اين مطالعه، بررسى همه جانبه‌اى از نقش دانشگاه ام اى تى در اقتصاد آمريكا و اطلاعات و تحليل‌هاى جالب توجهى از شركتهاى ايجاد شده توسط اين دانشگاه و فارغ‌التحصيلانش ارايه مى‌دهد كه مطالعه آن به خوانندگان توصيه مى‌شود.
ابلاغ سياست‌هاى كلى اقتصاد مقاومتى توسط مقام معظم رهبرى كه يكى از رويكردهاى اصلى آن توجه به اقتصاد دانش‌بنيان است اين موضوع را بيش از پيش مورد توجه قرار مى‌دهد كه نقش دانشگاهها و مراكز پژوهشى و فناورى ما در توليد ثروت و ارزش آفرينى براى كشور چيست؟ و چه بايد باشد؟
چه مكانيزم‌ها و روش‌هايى را بايد به كار بست تا در كنار حفظ و ارتقاى كيفيت آموزش و پژوهش‌هاى بنيادين، موضوع حل مسايل جامعه و توليد ثروت از دانش و فناورى نيز محقق شود؟
آيا دانشگاه صنعتى شريف فقط يك ماموريت بخشى دارد يا اينكه بايد در اقتصاد كشور نقش فعال و محورى را بازى كند؟
گردش مالى و حجم فعاليت شركتها و نهادهاى ايجاد شده توسط فارغ‌التحصيلان ما چه حجمى از اقتصاد كشور را در بر مى‌گيرند؟
آيا اين حجم قابل توجه است يا اينكه بر مبناى توانمندى‌ها و ظرفيت‌هاى موجود در خانواده دانشگاه صنعتى شريف (دانشجويان، اساتيد، فارغ‌التحصيلان) بايد انتظار بيشترى داشته باشيم؟
با نگاه به رويكرد دانشگاههاى بزرگ و مطرح و با رتبه بالاى جهانى در مى‌يابيم كه توسعه فناورى و توجه به تجارى‌سازى يافته‌ها و دستاوردهاى تحقيقاتى يكى از رويكردهاى اصلى آنها بدل شده است و دانشگاه كارآفرين را به عنوان ماموريت خود قرار داده و در اين راستا برنامه‌ريزى و تلاش مى‌كنند.
در واقع چه با نگاه الگوبردارى از دانشگاه‌هاى برتر و مطرح دنيا و چه به جهت پيروى از سياست‌هاى كلى و بالادستى كشور، چاره‌اى جز حركت به سمت تحقق دانشگاه كارآفرين و ارزش آفرين نيست.
خوشبختانه رويكردهاى يك دهه اخير دانشگاه در توجه به موضوع تجارى‌سازى فناورى و ظرفيت بسيار زياد خانواده شريف در كنار دستاوردها و موفقيت‌هاى حاصله در اين سال‌ها نويدبخش اين مهم است كه دانشگاه صنعتى شريف مى‌تواند ضمن حفظ و ارتقاى كيفيت آموزشى و پژوهشى خود، نسبت به حل مسايل جامعه صنعتى كشور نيز موثر باشد و نقش فعال‌ترى را در توسعه اقتصادى و فناورى كشور ايفا كند.
به عنوان مثال از سال ٨٣ تاكنون، ١٥٠ شركت در مركز رشد دانشگاه ايجاد شده است و با همين نگاه، نهادسازى مناسبى نيز به جهت فراهم نمودن زيرساختهاى نرم‌افزارى توسعه شركتهاى دانش‌بنيان شكل گرفته است كه مى‌توان به صندوق پژوهش و فناورى به عنوان يك نهاد مالى فناورى و مجتمع‌هاى فناورى در اطراف دانشگاه اشاره كرد كه صد البته در قياس با نياز و ظرفيت جامعه دانشگاهى و فناوران علاقمند، بسيار اندك است و بايد كارهاى بزرگترى را انجام داد.
ضمن آنكه حدود ١٢٠٠ شركت نيز كه توسط فارغ‌التحصيلان دانشگاه ما ايجاد شده يا مديريت مى‌شوند نيز شناسايى شده است كه البته هم اطلاعات كاملى از آنها در دسترس نيست و هم تعداد قطعا از اين رقم بالاتر است. شركتها و موسسات ايجاد شده توسط فارغ‌التحصيلان دانشگاه صنعتى شريف بايد شناسايى شوند و در قالب يك شبكه ارزش آفرين فعاليت نمايند. اين شركتها مى‌توانند نقش مشاورين هادى (منتور) را براى شركتهاى نوپا ايجاد نمايند.
ظرفيت‌سازى و فراهم نمودن بسترهاى لازم براى شكل‌گيرى شركتهاى دانش‌بنيان توسط اساتيد، فارغ‌التحصيلان و دانشجويان موضوع مهمى است كه بايد با حركتى پرشتاب تر دنبال شود. اين مهم مى‌تواند از طريق ايجاد پارك علم و فناورى دانشگاه صنعتى شريف در شمال دانشگاه و همچنين در پرديس پژوهش و فناورى دانشگاه عملى شود. بايد به اين نكته توجه نمود كه تجارى‌سازى فناورى و كسب ارزش‌ از يافته‌هاى پژوهشى و فناورى بايد به يكى از راهكارهاى مهم در تامين منابع مالى مورد نياز دانشگاه تبديل شود و چندان هم دور از دسترس نيست.
با نگاه به موارد پيش‌گفت و در جهت ايفاى نقش شايسته دانشگاه در ارتباط با تحقق اقتصاد دانش‌بنيان انتظار است:
١) دانشگاه موضوع تجارى‌سازى فناورى و تبديل شدن به دانشگاه كارآفرين را به عنوان ماموريت كليدى خود حفظ نموده و شرايط لازم براى تحقق آن و ارتقاى دانشگاه در اين زمينه را فراهم كند. ضمناً در صورت سرمايه‌گذار مناسب و اتخاذ رويكرد هوشمندانه‌ در اين مسير، بخش عمده‌اى از منابع مالى مورد نياز دانشگاه از اين مسير قابل تامين است.
٢) دانشجويان، اساتيد و فارغ‌التحصيلان كه مهمترين دارايى‌هاى خانواده شريف هستند خلق ارزش از دانش و فناورى را به عنوان يكى از اصول كارى و فعاليت خود در نظر بگيرند و توليد ثروت در داخل مرزهاى كشور را هدف‌گذارى و اجرايى نمايند. ايجاد يك شبكه فعال و موثر و پويا (شبكه شركتهاى ارزش‌آفرين) جهت هم‌افزايى ميان شركتهاى برخاسته از دانشگاه و همچنين سنجش ميزان تاثيرگذارى آنها بر اقتصاد كشور امرى ضرورى است.
از نهادهاى بالادستى انتظار است نسبت به تامين زيرساختها و شرايط اوليه جهت ايجاد و توسعه شركتهاى دانش‌بنيان كه توسط اعضاى خانواده شريف تشكيل مى‌شوند اقدام كنند. حفظ و جذب نخبه، مستلزم فراهم نمودن شرايط و زيرساختهاست. برترين دانشگاه صنعتى كشور نبايد از حداقلهاى موردنياز براى ايجاد و توسعه كسب و كار محروم باشد. موتور محرك اقتصاد دانش‌بنيان، كارآفرينان و فناوران هستند. اگر حامى آنها باشيم، آنها ارزش‌آفرينى در كشور را پياده‌سازى خواهند نمود.

مهندس مجيد دهبيدى پور
مدير مركز رشد دانشگاه صنعتى شريف