مرکز رشد شريف صفحه نخست

جزئيات توليدات علمى ايران و مقايسه با كشورهاى عربى/ ايران در صدر

سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام وضعيت توليد علم ايران در رشته هاى شيمى، مهندسى، پزشكى بالينى، مواد و فيزيك را در مقايسه با كشورهاى عربى تشريح كرد و گفت: شاخصهاى مورد استفاده در علم سنجى منجر به اين مى شود كه بتوان كيفيت را از داده هاى كمى استخراج كرد.

جعفر مهراد در گفتگو با خبرنگار مهر با تشريح توليدات علمى ايران در مقايسه با كشورهاى عربى و جايگاه هر يك از اين كشورها افزود: امروز بيش از 30 سال از انقلاب اسلامى ايران مى گذرد و به نظر مى رسد وقت آن رسيده است كه با يك تحليل آمارى به گذشته نگاه كنيم و توسعه علمى كشور را در سطح منطقه مورد توجه قرار دهيم.

سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام گفت: بررسى طلايه داران علم (ESI) در پايگاه اطلاعاتى (ISI) نشان مى دهد كه توليدات علمى برخى از كشورهاى اسلامى در طول سالهاى گذشته سير رو به رشدى داشته است. طلايه داران علم علاوه بر اين كه ابزار معتبرى براى مشاهده موثرترين مقالات دانشمندان جهان است در تمامى 22 حوزه علمى نيز استنادهاى صورت گرفته به مقالات رشته هاى موضوعى را مشخص مى كند.

وى اظهار داشت: امروزه در بسيارى از موارد مانند مقايسه و رتبه بندى رشته هاى موضوعى، كشورها، دانشمندان و استنادهاى صورت گرفته از مجموعه طلايه داران علم استفاده مى شود. مهراد خاطرنشان كرد: طلايه داران علم يك دوره 10 ساله را در بر مى گيرد و در هر دوره 10 ساله بر اساس دوره هاى پنج ساله اندازه گيرى فعاليتهاى علمى و پژوهشى امكانپذير است.

وضعيت ايران در رشته شيمى در مقايسه با كشورهاى عربى

وى گفت: ‌در اولين رشته يعنى شيمى رتبه ايران در مقايسه با كشورهاى عربى به اين گونه است: اول اين كه ايران در بين 93 كشور جهان كه توليدات علمى آنها در اين مجموعه اندازه گيرى شده است رتبه 27 را با توليد 13 هزار و 376 مقاله شيمى به خود اختصاص داده است. سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام به مهر گفت: پس از ايران به ترتيب مصر با 7251 مقاله در رتبه 40، مراكش با 2007 مقاله در رتبه 52، عربستان سعودى با 1814 مقاله در رتبه 55، تونس با 1787 مقاله در رتبه 59، الجزاير با 1764 مقاله در رتبه 60، اردن با 1088 مقاله در رتبه 63، كويت با 660 مقاله در رتبه 64، امارات متحده عربى با 462 مقاله در رتبه 76، عمان با 266 مقاله در رتبه 73 و لبنان با 244 مقاله در رتبه 79 قرار دارند.

وى افزود: چيزى كه در اين جا جلب توجه مى كند رتبه هاى امارات متحده عربى و عمان است. مفهوم اثربخشى و موثر بودن مقالات در اينجا به خوبى مشهود است. اثربخشى به كميت توليد دلالت ندارد. اثربخشى با تعداد استنادهاى صورت گرفته به مقالات علمى تعيين مى شود. تعداد مقالات عمان كمتر از امارات متحده عربى است اما ميزان استنادهاى صورت گرفته به مقالات دانشمندان عمانى بهتر از امارات متحده عربى است از اين رو عمان در حوزه علم شيمى بالاتر از امارات متحده عربى قرار مى گيرد.

ه گفته دكتر مهراد اين وضعيت درباره ساير علوم نيز صادق است به طوريكه در رشته هاى ديگر مشاهده خواهيم كرد كميت نشانه اى از كيفيت نيست و استناد در علم سنجى نشانه كيفيت است. وى اضافه كرد:‌ به طوريكه مشاهده مى كنيم از مجموع بيش از 20 كشور عربى تنها 10 كشور معتبر موثرترين مقالات شيمى را منتشر كرده اند. سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام افزود: در اين ارزيابى بايد به اين نكته توجه كنيم كه ايران از نظر توليد علم پس از كشور تركيه داراى مقام دوم منطقه است از اين رو به طوريكه خواهيم ديد در ساير رشته ها نيز برترى علمى از آن جمهورى اسلامى ايران است.

توليد علم ايران در مهندسى

وى ادامه داد: در رشته مهندسى رتبه ايران در بين 96 كشور توليد كننده مقالات علمى و پژوهشى 29 است. مصر با توليد 4461 مقاله رتبه دوم كشورهاى عربى و 34 جهان را دارد. پس از مصر كشورهاى عربستان سعودى با 2673 مقاله داراى رتبه 44، الجزاير با 1375 مقاله رتبه 59، تونس با 1257 مقاله رتبه 58، اردن با 1172 مقاله رتبه 56، كويت با 1099 مقاله رتبه 616، عمان با 513 مقاله رتبه 67، لبنان با 499 مقاله رتبه 65، قطر با 190 مقاله رتبه 80، عراق با 176 مقاله رتبه 89، سوريه با 145 مقاله رتبه 87 و بحرين با 136 مقاله رتبه 84 جهان را دارا هستند.

وضعيت ايران در منطقه در رشته پزشكى بالينى

مهراد گفت: تحليل رشته پزشكى بالينى در پايگاه طلايه داران علم مشخص مى سازد كه در اين حوزه 107 كشور جهان در توليد مقالات پزشكى نقش دارند و ايران با توليد 6960 مقاله در جايگاه 47 جهان قرار دارد. وى اظهار داشت: پس از ايران كشورهاى تونس با 2546 مقاله، مراكش با 1885 مقاله، كويت با 1853 مقاله، اردن با 1217 مقاله، امارات متحده عربى با 1108 مقاله، عمان با 682 مقاله، سودان با 396 مقاله و الجزاير با 255 مقاله هشت كشور عربى هستند كه به ترتيب رتبه هاى دوم تا هشتم كشورهاى عربى را در مقايسه با ايران از آن خود كرده اند. جايگاه جهانى اين كشورها به ترتيب 67، 82، 63، 79 ، 103 ، 99 و 104 است.

توليد علم ايران در رشته فيزيك

سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام با بيان اينكه در فيزيك تعداد 88 كشور در طلايه داران علم موسسه اطلاعات علمى حضور دارند به مهر گفت: ايران و مصر با توليد 4135 و 3561 مقاله به ترتيب رتبه هاى 43 و 44 جهان را به خود اختصاص داده اند. سپس الجزاير با رتبه 57، مراكش با رتبه 55، تونس با رتبه 68، عربستان سعودى با رتبه 64، اردن با رتبه 73، امارات متحده عربى با رتبه 81، لبنان با رتبه 74 و عمان با رتبه 88 هر كدام با توليد 1528، 1496 ، 1028 ، 1023 ، 481 ، 271 ، 269 و 201 مقاله فيزيك در مرتبه هاى سوم تا دهم كشورهاى عربى قرار دارند.

توليد علم ايران در مقايسه با كشورهاى منظقه در علم مواد

وى ادامه داد: تعداد كشورهاى توليد كننده مقالات پژوهشى در حوزه علم مواد به 79 كشور مى رسد. مهراد اظهار داشت: رتبه ايران در بين اين كشورها با توليد 3106 مقاله 39 است. تنها 7 كشور عربى در عرصه فيزيك فعاليت تحقيقاتى نسبتا موثر دارند. الجزاير 956 مقاله، تونس 826 مقاله، عربستان سعودى 675 مقاله، مراكش 621 مقاله، اردن 240 مقاله، امارات متحده عربى 174 مقاله و كويت 111 مقاله دارند و به ترتيب در رتبه هاى 53، 54، 59 ، 49، 73، 77 و 72 جهانى قرار دارند.

وى افزود:‌ به طوريكه رتبه هاى جهانى كشورها در توليدات علمى رشته هاى مختلف نشان مى دهد، ارزيابى توليدات علمى مستلزم بهره گيرى از شاخص استناد است كه بتواند به منزله معيارى مناسب كيفيت توليدات علمى را اندازه گيرى كند. متاسفانه در ايران به اين نكته توجه نمى شود و تصور مى شود كه هدف پايگاههاى استنادى رصد صرف توليدات علمى به صورت كمى است در حاليكه شاخص هاى مورد استفاده در علم سنجى منجر به اين مى شود كه بتوان كيفيت را از داده هاى كمى استخراج كرد. سرپرست پايگاه استنادى علوم جهان اسلام به مهر گفت: اندازه گيرى دقيق كيفيت ممكن نيست و از اين رو در نظام هاى استنادى مانند ISC ، Scopus و ISI كيفيت ها منطبق با معيارهاى علم سنجى با زبان كميت ارائه مى شود.