مرکز رشد شريف صفحه نخست

شكوفايى خلاقيت كاربردى

شكوفايى خلاقيت كاربردى

سيد رضا سيد جوادين
rjavadin@ut.ac.ir

امير كرمى
amirkarami@ut.ac.ir

چكيده

در دوران آموزشى، چه در مدرسه و چه در دانشگاه هيچگاه اين موضوع كه چگونه تفكر خلاق داشته باشيم، مورد توجه واقع نمي‏شود و صرفا از ما خواسته مي‏شود كه موضوعات ارائه شده را همانگونه كه بيان شده است، دقيق و بدون هيچگونه خلاقيت و نوآورى به استاد تحويل دهيم .
اين مقاله در پي‏آن است در وهله اول اهميت اين موضوع را روشن كند و سپس با شناخت تواناييهاى ذهنى، روشهايى را براى تقويت تفكر خلاق ارائه دهد . در ادامه نقش اين تفكر در برقرارى ارتباطات مناسب و همچنين نحوه دست‌يابى به اين تفكر مورد بررسى قرار مي‏گيرد .

مقدمه
بسيارى از مردم به اشتباه بر اين باورند كه به وسيله كامپيوتر مي‏توان بدون بهره‏گيرى از همان مهارتهاى حل مسئله كه تاكنون مورد استفاده بوده‏اند، مبادرت به حل مسائل پيچيده نمود.ولى براى بهره جستن از امكانات كامپيوتر مي‏بايد تواناييهاى حل مسئله را در خود تقويت كنيم.اگر ما مغز خود را در مسير طرح سؤال ، جست و جو وخلاقيت قرار دهيم، ميزان بهره‏ورى خود را افزايش داده‏ايم.
با بكارگيرى مهارتهاى حل خلاقانه مسئله راه حلهاى نوآورانه و افكار جديد براى حل مسئله يا نيازى مشخص،به ذهن خطور مي‏كند.چنين افكارى از راه‏حلهاى معمول كاملاً متمايزند و كيفيت بالاترى دارند.از آنجا كه مهارتهاى حل مسئله، افكار تحليلى و تخيلى را در هم مي‏آميزد، باعث ايجاد تعادل در تفكر مي‏شود.همان گونه كه تفكر شهودى براى دست‌يابى به نتايج برتر حائز اهميت است،تفكر انتقادى و ساختارى نيز داراى اهميت است.

تعريف خلاقيت
- آلبرت رنت گيورگى : خلاقيت عبارت است از نگاهى متفاوت به پديده‏هايى كه ساير مردم نيز آنها را مي‏نگرند.
- ادوارد : خلاقيت ارتباط بين تصوير و انديشيدن ايده‏هاى نو و ارائه محصول ، فرايند و خدمات نوآورانه است.
- ويليام جى ريف (استاد و مدير مهندسى سيستم‏هاى كارخانه‏اى جنرال‏موتورز) : خلاقيت واكنشى اكتسابى در برابر موقعيت است كه از انرژى اطلاعات و ديگر منابع ضرورى براى يك مسئله نشأت مى گيرد.

ويژگيهاى ‏تفكر ‏در چهار ربع مغز
ويژگيهاى تفكر تحليلي‏ ربع اول:

تفكر ربع اول، واقعى، تحليلى، كمى، فنى، منطقى، استدلالى و انتقادى است. اين ربع با تحليل داده‏ها، ارزيابى ريسك، آمار، بودجه هاى مالى و محاسبات، همچنين با سخت افزار فنى،‌حل مسئله تحليلى و تصميم گيرى بر اساس منطق و استدلال سروكار دارد. فرهنگ ربع اول، ماده‏گرايانه، آكادميك (آموزشگاهى) و مستبدانه است. اين ربع، عملكردگرا است.
موضوع ها و حرفه هاى مورد پسند:
افرادى كه تفكر ربع اول را ترجيح مى‌دهند، ترجيحاتى نيز براى موضوعهاى خاصى در حرفه هاى مشخص دارند. قلمروهاى درسى مورد پسند آنها، حساب، جبر، و حسابدارى به علاوه علوم و فناورى است. و درمجموع، مهندسان، دانشمندان كامپيوتر، تحليل گران و تكنسين ها، بانكداران و فيزيكدانان، تفكر ربع اول را ترجيح مى دهند. افرادى كه تفكر ربع اول دارند، درباره « خط پايان» يا « دريافت واقعيتها» يا « تحليل انتقادى» صحبت مى‌كنند. به اين افراد « خوره اعداد» يا « ماشين هاى انسانى» گويند.
پاى استدلاليون چوبين بود
پاى چوبين، سخت بى تمكين بود
(مولانا)
اگر شما يك متفكر ربع اول باشيد، ترجيح مى‌دهيد به صورت زير بياموزيد و رفتار كنيد:
- جمع آورى داده ها و اطلاعات.
- سازماندهى منطقى اطلاعات در يك چارچوب، نه تا آخرين جزء.
- گوش كردن به سخنرانيهاى اطلاعاتى.
- مطالعه كتب درسى ( بيشترين كتب درسى براى متفكرين ربع اول نوشته شده اند.)
- مطالعه مسائل و راه حلهاى نمونه.
- تفكر همراه با توليد ايده.
- انجام تحقيقات كتابخانه‏اى.
- انجام تحقيق با استفاده از روش علمى.
- فرضيه سازى و سپس آزمون فرضيه براى اينكه دريابيد آن فرضيه درست است يا نه .
- قضاوت در مورد ايده ها بر اساس واقعيات‌، معيارها و استدلال منطقى.
- انجام مطالعات موردى فنى.
- انجام مطالعات موردى مالى.
- سر و كار داشتن با سخت افزار و اشيا تا با افراد.
- سر و كار داشتن با واقعيت و زمان حاضر تا با امكانات آينده.
- سفر به فرهنگ هاى ديگر براى مطالعه مصنوعات فنى.
فعاليتهايى براى تمرين تفكر ربع اول:
- در مورد موضوع يا مسئله اى خاص، اطلاعات جمع آورى كنيد.
- اطلاعات جمع آورى شده را به طور منطقى دسته بندى كنيد.
- نمودار، فلوچارت و طرح كلى از اطلاعات و داده ها تهيه كنيد.
- در مورد موضوعى خاص، يك تحقيق كتابخانه اى يا ساده انجام دهيد.
- با مطالعه در مورد ماشينى كه زياد مورد استفاده قرار مى گيرد، كاركرد آن را دريابيد.
- اجزاى يك وسيله كوچك از كارافتاده را از هم جدا كنيد. كشف كنيد كه با هر يك از اجزا چه كارى مى توانيد انجام دهيد.
- يك موقعيت مسئله اى جارى را در نظر بگيريد و آن را به اجزاى اصلى اش تجزيه كنيد.
ويژگيهاى تفكر در ربع دوم:
تفكر ربع دوم، سازمان يافته، با توالى، كنترل‏شده، برنامه‏ريزى شده، محافظه‏كار، ساختاريافته، مشروح، منظم و با پشتكار است. سروكار آن با اجرا، طراحى تاكتيكى، شكل سازمانى، حمايت، به اجرا در آوردن راه حل، حفظ وضع موجود واگرهاى امتحان پس داده است. فرهنگ آن سنتى، بوروكراتيك و قابل اعتماد است. توليدگرا و وظيفه طلب است.
موضوعها و حرفه هاى مورد پسند:
افرادى كه تفكر ربع دوم را ترجيح مى‌دهند، دوست دارند كه موضوعات مختلف بسيار ساختاريافته و با توالى سازماندهى شده باشند. طراحان، بوروكرات‏ها، مديران اجرايى و دفترداران، نمايانگر تمايل فكرى ربع دوم هستند. افرادى كه ربع دوم را ترجيح مى‌دهند، درباره « ما همواره اين كار را به اين صورت انجام داده ايم» يا « قانون و نظم» يا « خود انضباطى» و يا « آن را بى خطر بازى كن» صحبت مى كنند. آنها را « مشكل پسند (ايرادگير)» و يا « سخت كوش» مي‏نامند.
اگر شما يك متفكر ربع دوم باشيد، ترجيح مي‏دهيد به صورت زير ياد بگيريد و عمل كنيد:
- پيروى از دستورالعملها به جاى سعى بر انجام كارى به روشى متفاوت.
- انجام مسائل تكرارى و مشروح تكليف.
- آزمون تئورى ها و روشها به منظور يافتن اشكالات آنها.
- انجام قدم به قدم كار آزمايشگاهى.
- نگارش گزارش با توالى درباره نتايج آزمايشها.
- استفاده از يادگيرى و آموزش برنامه ريزى شده.
- يافتن كاربردهاى عملى دانش فرا گرفته شده؛ تئورى كافى نيست.
- طراحى پروژه ها: زمان بندى كردن، سپس اجرا مطابق با برنامه.
فعاليت هايى براى تمرين تفكر ربع دوم:
- پروژه اى را با نوشتن هر گام با جزئيات، طراحى كنيد. سپس آن را انجام دهيد.
- يك سيستم بازرگانى براى كارهاى دفترى و مكاتبات خود تهيه كنيد.
ويژگيهاى تفكر در ربع سوم :
تفكر ربع سوم، حسى، احساسى، انسان‌گرا و نمادين است. اين ربع با آگاهى از احساسات، هيجانات فيزيكى، ارزشها، موسيقى و ارتباطات سر و كار دارد. اين ربع براى تدريس و تربيت لازم است. فرهنگ ربع سوم، انسان گرايانه، هميارانه و معنوى است. اين ربع، ارزش‏طلب و احساس‏گراست. مهاتما گاندى، مصلح اجتماعى هند، از اين دسته افراد است.
موضوعها و حرفه هاى مورد پسند:
افرادى كه تفكر ربع سوم را ترجيح مى‌دهند، براى موضوعات خاصى تمايل نشان مى دهند و به جاى اينكه تنها كار كنند، در فعاليتهاى گروهى كار مى كنند. معلمان، پرستاران، مددكاران اجتماعى و موسيقى‌دانها تمايل بسيار شديدى به تفكر ربع سوم دارند، گرچه موسيقي‏دانان و آهنگ‏سازها، هنگام تحليل و ارزيابى يك موسيقى و اجراى آن، تفكر نوع اول را درگير مى كنند.
افرادى كه تفكر نوع سوم‌ دارند، درباره «‌خانواده» يا « كار تيمى» يا « رشد شخصى» و « ارزشها» صحبت مى كنند.
اگر شما يك متفكر ربع سوم باشيد، ترجيح مى دهيد به روشهاى زير ياد بگيريد و عمل كنيد :
- گوش كردن و سهيم شدن در ايده‏ها.
- برانگيختن خود با پرسيدن دليل؛ به دنبال معناى تازه‏اى گشتن.
- تجربه كردن وروديهاى حسى.
- استفاده از فرصتهاى مطالعه گروهى و بحثهاى گروهى.
- استفاده از مطالعات موردى فردمحور.
- احترام به حقوق و نظرات ديگران؛ افراد مهم هستند، نه اشيا.
- يادگيرى از راه تدريس به ديگران.
- يادگيرى از راه لمس‏كردن، احساس‏كردن و يا استفاده از ابزار و دستگاهها.
- مطالعه مقدمه يك كتاب براى يافتن سرنخهايى از منظور نويسنده.
فعاليتهايى براى تمرين تفكر ربع سوم:
- هنگامى كه در يك گفتگو قرار مي‏گيريد، بيشتر زمان را صرف گوش‏كردن به فرد مقابل كنيد.
- در يك گروه مطالعه كنيد و يا يك پروژه گروهى انجام دهيد.
- در مورد كارهايى كه ديگران براى شما انجام داده اند، بيانديشيد و روشى براى تشكر از آنها بيابيد.
ويژگيهاى تفكر در ربع چهارم:
تفكر ربع چهارم، بصرى، كل‏نگر، نوآور، استعارى، خلاق، تخيلى، مفهومى، فضايى، انعطاف‏پذير و شهودى است. اين ربع با زمانهاى آينده، امكانات، تركيب، بازى، رؤيا، دورنماى هدف دار، طراحي‏استراتژيك، تحول و نوآورى سر و كار دارد. فرهنگ ربع چهارم، اكتشافى، مبتكر و آينده‏گراست. بازيگوش، مستقل و ريسك طلب است. پابلو پيكاسو و لئوناردو داوينچى، تمايل زيادى به تفكر اين ربع داشتند.
موضوعها و حرفه هاى مورد پسند:
افرادى كه تفكر ربع چهارم را ترجيح مى دهند، موضوعاتى مانند هنر و هندسه و معمارى را مى پسندند. مؤسسان، كاوشگران، هنرمندان و دانشمندانى كه در تحقيق و توسعه درگير هستند، تمايل شديدى به ربع چهارم دارند.از اين افراد غالباً اينطور ياد مى‌شود كه « در آسمانها سير مى كنند» يا « بى نظم» و يا « رؤيايى و غير واقع بين» هستند.
- بدون بازى با تخيل، هيچ اثر خلاقانه‏اى تا به حال پا به عرصه وجود نگذاشته است. دينى كه ما به بازى تخيل داريم، غير قابل محاسبه است.( كارل گوستاو يونگ، انواع روانشناسى،1923)
اگر شما يك متفكر ربع چهارم باشيد، ترجيح مى دهيد به روشهاى زير ياد بگيريد و عمل كنيد:
- به دنبال تصوير و متن كامل يك موضوع جديد هستيد، نه جزئيات آن.
- پيشقدم مى شويد و به طور فعال درگير كارها مى شويد.
- شبيه سازى انجام مى دهيد.
- از وسايل بصرى در سخنرانيهايتان استفاده مى كنيد.
- مسائلى را كه پاسخهاى ممكن بسيارى دارند را حل مى كنيد.
- زيبايى خود مسئله و راه حل آن را ارج مى نهيد.
- جلسه طوفان فكرى را رهبرى مى كنيد. ايده‏هاى عجيب و نه خود تيم مورد نظر است.
- آزمايش مى كنيد و با ايده ها بازى مى‌كنيد.
- امكانات پنهان را بررسى مى كنيد.
- درباره گرايشها مى انديشيد.
- ايده ها و اطلاعات را تركيب مى كنيد تا چيز جديدى بيابيد.
- از بحثهاى موردى آينده گرا استفاده مى‌كنيد.
- فقط براى سرگرمى از روشهاى متفاوتى براى انجام كارى استفاده مى كنيد.
فعاليتهايى براى تمرين تفكر ربع چهارم:
- به تصوير كامل يك مطلب و نه جزئيات آن بنگريد.
- تحقيقى در مورد يك گرايش انجام دهيد: سپس حداقل سه حالت توسعه متفاوت براى آينده پيش بينى كنيد.
- سؤالهاى اگر و آنگاه بپرسيد و پاسخهاى متفاوتى را بيابيد.
- به خود مجال خيال بافى بدهيد.
- در زمان حل مسئله، دو يا سه راه متفاوت براى آن بيابيد.
- مسائلى را كه احتياج به يورش فكرى دارند، حل كنيد.
- زيبايى يك طراحى يا معمارى يا هر هنر ديگر را ارج نهيد.
- با وسايل بازى مختلف بازى كنيد.
- نقاشى و طراحى بياموزيد.
- بررسى كنيد چه طور موضوع خاصى مي‏تواند بر ديگر مطالبى كه مى دانيد، مربوط شود.
- در نگارش و يا زمان توضيح يك مفهوم يا ايده، از قياس و استعاره استفاده كنيد.
با توجه به مطالب اين قسمت نتيجه مي‏گيريم كه براى داشتن تيمى قوى نياز به افرادى داريم كه در مجموع داراى تمام تمايلات مغزى باشند و اين كار با استفاده از ويژگيهاى ربعهاى مغز صورت مى گيرد.

چگونه به تفكر و تخيل خلاق دست يابيم ؟
شركتهايى در اقتصاد نوين موفق خواهند بود كه بتوانند به طور مستمر انتظارات مشتريان را برآورده سازند و از آن نيز فراتر روند. بخشى از اين معادله نيازمند وجود عناصرى از نوآورى و خلاقيت نزد نيروى كار است. بدون مراقبتهاى مستمر از بهبود اوضاع فعلى، سازمان در يك فرايند پيشرفت جزئى و غير متمركز قفل مى شود، موقعيتى كه برخى از شركتهاى انگليسى كه سابقه درخشانى داشته‏اند ، دچار آن شده اند.اما شما چگونه مى توانيد حس خلاقيت خود را پيدا كنيد؟
-1 ايمان داشته باشيد كه مي‏توانيد موفق شويد. وقتى ايمان داشته باشيد كه مي‏توانيد كارى را انجام دهيد، ذهن شما خودبه‏خود راههاى انجام آن را مي‏يابد. ايمان به راه حل، دست يابى به آن را آسان مى كند.
در اينجا دو راه حل ارائه شده است كه به شما كمك مى كند به يارى ايمان از قدرت خلاقيت برخوردار شويد:
الف- كلمه ناممكن را از فرهنگ لغات خود خارج كنيد.
ب- به چيزى بيانديشيد كه زمانى دوست داشتيد آن را انجام بدهيد ، اما به دلايلى كه آن را ناشدنى مي‏پنداشتيد، از انجام آن خوددارى كرده بوديد . حالا سعى كنيد فهرستى از دلايلى كه ثابت مي‏كند مى توانيد آن را انجام دهيد ، تهيه كنيد . بسيارى از ما‌، تنها به اين دليل كه فكرمان را روى دلايل ناتوانى خود متمركز مي‏كنيم، آرزوهاى خود را به بند كشيده و سركوب كرده‏ايم ، حال آنكه تنها چيزى كه شايسته است ذهن خود را به آن معطوف كنيم ، توانايى‌هايمان است.
-2 اجازه ندهيد سنتهاى دست و پاگير ، ذهن شما را فلج كنند. افكار نو را پذيرا شويد . جستجوگر باشيد. راههاى جديد را امتحان كنيد . در هر كارى كه انجام مي‏دهيد پيشرو باشيد.
در اينجا سه راه را براى مقابله با تفكر سنتى را مي‏بينيد :
الف- به نظرات افراد توجه كنيد. فكرهاى جديد را پذيرا شويد.با اين افكار منفى مبارزه كنيد؛ «نتيجه نمى دهد»، «نمى شود»، «بى‌فايده است»
ب- پيوسته در حال جستجو باشيد. خبرهاى جديد را امتحان كنيد.
پ- پيشرو باشيد ، نه دنباله رو . نگوييد «در جايى كه كار مي‏كردم ، از اين روش براى انجام كارها‏يمان استفاده مي‏كرديم،بنابراين در اينجا هم بايد طبق همان شيوه عمل كنيم» بلكه بگوييد : چطور مي‏شود اين كار را بهتر از آنچه كه در گذشته انجام مي‏داديم‌، انجام دهيم؟
-3 هر روز از خودتان بپرسيد «چطور مي‏توانم كارم را بهتر انجام بدهم؟» شعار جنرال الكتريك اين است :موفقيت مهمترين محصول ماست_
-4 از خودتان بپرسيد. «چطور مي‏توانم بيشتر كار كنم؟» توانايى يك برداشت ذهنى است.
اگر متقاعد شده‏ايد كه انجام بيشتر و بهتر كارها مقرون به صرفه است ، اين دستورالعمل دو مرحله را انجام بدهيد:
الف- مشتاقانه پيشنهادهايى را براى كار بيشتر كار بپذيريد. كسى كه مسئوليت كارى را به شما واگذار مي‏كند ، در حقيقت روى شما حساب مي‏كند. پذيرفتن مسئوليتهاى بزرگتر در كار ، شما را برجسته تر مي‏كند و نشان مي‏دهد كه ارزش بيشترى داريد .
به قول دكتر شوارتز :« از تجربه هاى تلخ گذشته آموخته‏ام كه آدمهايى كه وقت زيادى دارند، شريك و همكار خوبى نيستند.»
و يا به عبارت ديگر «هر چه وقت كمترى براى كار كردن داشته باشم، كارهاى بيشترى انجام مى دهم.»
ب- روى اين نكته تمركز كنيد كه «چطور مي‏توانم بيشتر كار كنم؟»
بعضى از اين جوابها ممكن است شامل برنامه‏ريزى بهتر ، انضباط بيشتر و يا مختصر و مفيد‏كردن فعاليتهاى روزمره، يا كلا"حذف امورغيرضرورى باشد.
-5 سوال‏كردن و شنيدن را تمرين كنيد. انسانهاى بزرگ فقط مي‏شنوند و انسانهاى كوچك فقط حرف مى زنند.
اين برنامه سه مرحله اى را براى تقويت تفكر خلاق ، از طريق پرسيدن و شنيدن اجرا كنيد :
5 –1 - ديگران را تشويق به حرف‏زدن كنيد. در گفتگوهاى شخصى يا در جلسات گروهى‌، با عبارتهاى بر انگيزنده نظير اينها از مردم حرف بكشيد: «از تجربياتت برايم بگو...» يا «فكر مى كنيد راجع به اين كار چكار بايد كرد؟» اگر ديگران را تشويق به حرف‏زدن كنيد، به پيروزى دوقبضه‌اى دست مى يابيد. مى توانيد مواد خامى براى توليد انديشه‏هاى خلاق به دست آوريد و در ضمن ، دوستان خوبى پيدا كنيد. براى به دست آوردن محبت مردم هيچ راهى تضمين شده‏تر از تشويق آنان به حرف زدن نيست.
-5 -2 ديدگاههاى خود را از طريق پرسشهايى كه طرح مي‏كنيد ، محك بزنيد. اجازه بدهيد كه ديگران در اصلاح افكارتان به شما كمك كنند. لازم نيست هر فكرى را كه به نظرتان مي‏رسد، مانند واژه يا عبارتى كه روى يك صفحه طلا نقش بسته است، اعلان كنيد. اول جوانب كار را بسنجيد.
5-3 - به چيزى كه طرف مقابل مي‏گويد‌، خوب گوش كنيد. گوش كردن به معناى آن است كه اجازه دهيد حرفهايى كه زده مي‏شود ، در ذهنتان رخنه كند.
-6 ديد خود را گسترش دهيد.
دراينجا دو راه براى دريافت محركهاى ذهنى وجود دارد:
اول با حداقل يك گروه صنفى كه روى مسائل شغلى شما تاثير مي‏گذارند ملاقات مستمر و ارتباط داشته باشيد.
دوم با حداقل يك گروه كه بيرون از حوزه علاقه‏هاى شغلى شما فعاليت مي‏كنند مشاركت و ارتباط داشته باشيد.
-7 همه چيز را به پرسش بگيريد.
هيچ چيز فارغ از نقد نيست. با آزادى كامل هر چيز و همه چيز را به طور مطلق به چالش بگيريد؛ هر چيزى كه فكر مي‏كنيد در راه ايجاد يك سازمان به واقع بزرگ به كار گرفته مي‏شود. اگر خود را در موقعيتى ديديد كه مي‏گويد: «آن راه نتيجه نمي‏دهد، چون همانى نيست كه معمولا كارها را از طريق آن انجام مي‏دهيم»، معلوم مي‏شود كه چارچوب فكرى درستى نداريد.
-8 هر روز را با يك ايده آغاز كنيد .
در پايان كار 10 دقيقه بنشينيد و فكر كنيد كه در آن روز كارها چطور انجام داده ايد و چگونه مي‏توانستيد آنها را بهتر انجام دهيد.در پايان هفته نيز به ايده‏هاى خود نظرى بيافكنيد و ببينيد با كدام يك عملا مي‏توانيد كنار بياييد.كاملا درست است بيشتر ايده‏هاى شما بسادگى انجام شدنى نيست، اما شما آنهايى را مي‏خواهيد كه چنين باشند.
-9 تنوع طلب باشيد .
يكى از موانع بر سر راه خلاقيت شخصى ما مسير عادت شده‏اى است كه براى خود خلق مي‏كنيم.پس خود را از اين مسير بيرون بكشيد و راههاى جديدى را بيازماييد. كارهاى پژوهشى بخوانيد و فقط به رشته تخصصى خود بسنده نكنيد ،آنگاه ببينيد چگونه به كار شما ارتباط پيدا مي‏كنند و چگونه مي‏توانيد به كمك آنها كار خود را بهبود ببخشيد.

سه راه شكوفا كردن و برداشت ايده ها
-1 نگذاريد افكار از ذهنتان فرار كنند. آنها را روى كاغذ بياوريد.
-2 ايده هايتان را مرور كنيد .آنها را دائما در پرونده‏اى كه در جريان است ، ثبت كنيد. محل بايگانى شما مي‏تواند يك كمد مجهز يا كشوى يك ميز تحرير باشد.
-3 ايده‏هايتان را به كار بريد و آبيارى كنيد‌. آنها را رشد دهيد. راجع به آنها فكر كنيد . ايده‏هاى متجانس را به هم پيوند دهيد. هر مطلبى كه به شكلى با ايده شما در ارتباط است ، بخوانيد.

نتيجه‏گيرى
همواره بايد به خاطر داشته باشيم كه صرفه به خاطر سپردن مطالب هيچ سودى را عايد نمي‏كند، بلكه خلاقيت در استفاده از اين مطالب نقش موثرى در پيشرفت انسان ايفا مي‏كند . خلاقيت منحصر به افراد خاصى نيست و مي‏توان آن را در خود ايجاد و تقويت كرد . براى انجام اين مهم بايد ذهن و تواناييهاى آن را شناخت و در زمان مناسب با تقويت آن از آن استفاده كرد . خلاقيت نه‏تنها نقش موثرى در رشد فردى دارد بلكه مي‏توان از آن در ارتباط با ديگران استفاده كرد .

منابع
-1 لامسدين مونيكا و ادوارد ، تفكر خلاق و حل خلاقانه مسئله ، ترجمه : حائرى زاده خيريه ، محمد حسين ليلى ، نشر نى
-2 ساروخانى باقر ، درآمدى بر دايرة المعارف علوم اجتماعى ، انتشارات كيهان
-3 گزيده مديريت شماره 22
-4 شوارتز، جادوى فكر بزرگ ، ترجمه بخت آور ژنا
_ سيدرضا سيد جوادين: دانشيار دانشكده مديريت دانشگاه تهران
_ _ اميركرمى: دانشجوى كارشناسى ارشد مديريت فناورى اطلاعات دانشگاه تهران

منبع:مجله تدبير ش 183