مرکز رشد شريف صفحه نخست

پيش‌درآمدى بر مالكيت معنوى

مقدمه:

حقوق مالكيت فكرى يا معنوى1 عبارت است از حقوق مربوط به آفرينش‌ها و خلاقيت‌هاى فكرى در زمينه‌هاى علمى، صنعتى، فنى، ادبى و هنرى.در كنوانسيون‌ها و موافقت‌نامه‌هاى مربوط و حتى در موافقت‌نامه جنبه‌هاى مرتبط با تجارت حقوق مالكيت معنوى2 (تريپس) كه نسبت به كنوانسيون‌هاى قبلى از جامعيت بيشترى برخوردار است، تعريف جامع و مانعى از اين حقوق ارائه نگرديده؛ بلكه بيشتر مصاديق آن برشمرده شده و سپس حدود و ثغور حقوق مترتب بر آنها مشخص گرديده است.

به عنوان مثال، در بند دو ماده دو كنوانسيون پاريس براى حمايت از حقوق مالكيت صنعتى 3 چنين آمده است:«موضوع حقوق مالكيت هرچند در كنوانسيون‌هاى مورد بحث تعريفى از مالكيت معنوى و حقوق مترتب بر آن ارائه نشده؛ اما در نوشته‌هاى علمى در اين باره سعى گرديده كه اين نقيصه تا حدى برطرف شود.

از جمله مايكل بلانكنى مالكيت معنوى را چنين تعريف نموده است:«خلاقيت‌هاى فكر و ذهن بشر كه دولت در قبال آنها به پديدآورندگان آن حق انحصارى بهره‌بردارى را براى مدت معينى به منظور جلوگيرى از استفاده غيرمجاز ديگران اعطا مى‌نمايد.» 4

در كشور ما نيز حقوق‌دانان در تعريف حقوق مالكيت معنوى اتفاق نظر ندارند و تعريف جامع و مانعى را ارائه نداد‌ه‌‌اند.

دكتر صفايى مالكيت‌هاى فكرى را حقوقى مى‌داند كه داراى ارزش اقتصادى و داد و ستد است؛ اما موضوع آنها شيء معين مادى نيست.موضوع اين حقوق فعاليت و اثر فكرى انسان است.5

دكتر كاتوزيان نيز حقوق مالكيت معنوى را حقوقى مى‌داند كه به صاحب آن اجازه مى‌دهد از منافع و شكل خاصى از فعاليت يا فكر انسان به صورت انحصارى استفاده نمايد.6

دكتر ميرحسينى به نقل از وايپو7، حقوق مالكيت معنوى را -در معناى وسيع كلمه- حقوق ناشى از آفرينش‌ها و خلاقيت‌هاى فكرى در زمينه‌هاى علمى، صنعتى، ادبى و هنرى تعريف مى‌كند (8)

دكتر سيدحسن امامى هم با تبعيت از قانون مدنى فرانسه اموال را به دو قسمت مادى و غيرمادى تقسيم نموده و اموال غيرمادى را اموالى مى‌داند كه در خارج وجود مادى و عينى ندارند؛ اما جامعه وجود آنها را اعتبار نموده و قانون هم اين موضوع را شناسايى كرده است؛ مانند حق تأليف، حق تصنيف و حق اختراع.9

‌آنچه در همه اين تعاريف مشترك مى‌باشد اين است كه مالكيت‌هاى معنوى مالكيت‌هاى عينى و ملموسى نيستند و يكى از آثار مترتب بر اين ويژگى آن است كه نقض اين مالكيت‌ها نيز مى‌تواند سهل‌تر از نقض حقوق مالكيت‌هاى عينى صورت پذيرد.

نتيجه ديگر مترتب بر اين امر است كه نمى‌توان قاعده حاكم بر اموال در حقوق بيت‌المال خصوصى و تعارض قوانين را در مورد آنها اعمال نمود و بايد به دنبال قاعده ديگرى بود كه استثنا بر قاعده اموال باشد.به موجب قاعده اموال در تعارض قوانين ايران اموال تابع قانون محل وقوع خود هستند.

ماده 966 قانون مدنى ايران مى‌گويد:«تصرف و مالكيت و ساير حقوق بر اشياى منقول يا غيرمنقول تابع قانون مملكتى خواهد بود كه آن شيء در آنجا واقع است.با اين وجود حمل و نقل شدن شيئى منقول از مملكتى به مملكت ديگر نمى‌تواند به حقوقى كه ممكن است اشخاص مطابق قانون محل وقوع اول شيء نسبت به آن تحصيل كرده باشند، خللى وارد آورد.»

در اين ماده تكليف قانون حاكم بر مالكيت‌هاى معنوى به لحاظ اين كه اين مالكيت‌ها در هيچ كدام از طبقه‌بندى‌هاى اموال منقول و غيرمنقول قرار نمى‌گيرند، مشخص نشده است و نمى‌توان مفاد اين ماده را در مورد آن لازم‌الرعايه دانست.از آنجا كه به هر حال در روابط بين‌المللى بايد تكليف حاكم بر اين اموال معلوم شود، از اين رو قوانين كشورهاى مختلف و كنوانسيون‌ها و موافقت‌‌نامه‌هاى بين‌المللى منطقه‌اى و چندجانبه قانون محل ثبت يا انتشارشان را به عنوان محل وقوع اعتبارى براى آنها در نظر مى‌گيرند تا به اين ترتيب اصل سرزمينى بودن قوانين در مورد اموال نيز رعايت شده باشد.10

اين ترتيبات نظير قاعده كلى مربوط به اموال 11 صرف‌نظر از تابعيت مالك اعمال مى‌گردد.

 

مصاديق:

موافقت‌نامه‌ تريپس به عنوان حاصل دور گفت‌وگوهاى اوروگوئه كه از سال 1995 با ترتيبات خاص مقرر در موافقت‌نامه لازم‌الاجرا شده است، جامع‌ترين موافقت‌نامه چندجانبه درباره حقوق مالكيت فكرى مى‌باشد و به تمامى مقولات اصلى در اين زمينه مى‌پردازد.

اين مقولات در حوزه حقوق مالكيت صنعتى عبارتند از:علايم تجارى از جمله علايم خدمات، نشانه‌هاى جغرافيايى، طرح‌هاى صنعتى، اختراعات از جمله گونه‌هاى جديد گياهى، طرح‌هاى ساخت مدارهاى يكپارچه و حفاظت از اطلاعات افشا نشده شامل اسرار تجارى.

موافقت‌نامه تريپس در تمامى اين موارد حداقل معيارهاى ماهوى حمايت را مشخص و عناصر اين حمايت را تعيين مى‌كند.اين عناصر شامل موضوع حمايت، حقوق اعطايى و استثنائات مجاز وارد بر اين حقوق و حداقل دوره حمايت مى‌باشد.

حمايت‌هاى ارائه شده در اين موافقت‌نامه بايد در اختيار دارندگان اين حقوق از تمامى كشورهاى عضو سازمان جهانى تجارت -بدون هيچ‌گونه تبعيضى از لحاظ ماهيت- قرار گيرد.بر اين اساس، هر كشور بايد تضمين كند كه درخصوص هر يك از مقوله‌هاى اصلى مذكور، قوانين داخلى‌اش با اين حداقل معيارها هماهنگ شده است و نيز بايد مقررات جديد را به اطلاع دبيرخانه سازمان جهانى تجارت برساند.

الف- علايم تجارى

علامت تجارى12 نشانه يا شاخصى است متمايزكننده كه مؤسسات بازرگانى يا ساير اشخاص حقيقى و حقوقى از آن منحصراً به منظور تعيين منشأ كالاها يا خدمات خود براى مصرف‌كنندگان و همين طور متمايز كردن آنها از كالاها يا خدمات ديگر اشخاص حقيقى و حقوقى استفاده مى‌كنند.

علامت تجارى نوعى مالكيت صنعتى است و به طور سنتى از يك يا چند كلمه، حرف، اسم، عدد، سمبل، طرح، تصوير يا مجموعه‌اى از اين عناصر تشكيل مى‌شود كه به طور كلى قابل رؤيت هستند.هنگامى كه علامت تجارى در ارتباط با خدمات و نه كالا مورد استفاده قرار مى‌گيرد، برخى اوقات به آن علامت خدماتى13 نيز گفته مى‌شود.

به‌علاوه انواعى از علايم تجارى غيرسنتى وجود دارند كه قابل رؤيت نيستند؛ بلكه در قالب نت‌هاى موسيقى كه جنبه شنيدارى دارند و يا به صورت بو كه استشمام مى‌شود، مشخص مى‌گردند؛ مانند رايحه گل.نحوه برخورد و ملاقات ناظر بر اين گونه علايم تجارى در نظامات حقوقى مختلف متفاوت مى‌باشد.علايم تجارى مى‌توانند دو و سه‌بعدى نيز باشند.در هر حال، ويژگى متمايزكننده عنصرى مشترك در تمامى علايم تجارى است.

اصطلاحاتى چون «مارك» 14، «براند» 15 و «لوگو»16 گاه به جاى علامت تجارى به كار مى‌روند؛ اما آنها داراى مفاهيم متفاوتى هستند كه عموماً‌ در بازاريابى يا تبليغات مورد استفاده قرار مى‌گيرند و در محدوده حقوق مالكيت صنعتى جاى ندارند.17

با استفاده از علايم تجارى دو هدف تعقيب مى‌شود؛ اين علايم به مالكان خود كمك مى‌كنند تا محصولات يا خدمتشان را با برانگيختن وفادارى به علامت، به فروش رسانده و توسعه دهند.همچنين اين علايم با فراهم آوردن امكان انتخاب از ميان چندين گزينه و با تشويق مالكان علايم تجارى براى حفظ و بهبود كيفيت محصولات خود كه تحت علايم تجارى فروخته مى‌شوند، به مصرف‌كنندگان كمك مى‌كنند.

ب- نشانه‌هاى جغرافيايى

نشانه جغرافيايى نام يا سمبلى است كه براى معرفى برخى كالا‌ها كه به محل يا مبدأ جغرافيايى خاصى (مانند شهر، منطقه يا كشور) تعلق دارند، به كار مى‌رود.

استفاده از اين نشانه به عنوان گواهى‌نامه‌اى عمل مى‌كند كه نشان مى‌دهد كالا داراى برخى كيفيت يا معروفيت به لحاظ مبدأ جغرافيايى خود است.

اصطلاح نشانه‌هاى جغرافيايى اصطلاحى نسبتاً جديد بوده و به‌تازگى در مذاكرات بين‌المللى مطرح شده است.در عين حال، مفاهيم مختلفى در زمينه حمايت از اين نشانه‌ها شكل گرفته‌اند.به همين دليل تلاش مى‌شود از آن در وسيع‌ترين مفهوم ممكن استفاده گردد و همه طرق موجود براى حمايت از اسامى مكان‌هاى جغرافيايى را قطع‌نظر از اين كه بيانگر كيفيت كالاها به دليل دارا بودن منشأ جغرافيايى خاص باشند و يا مبدأ جغرافيايى محصول را مشخص سازند، دربرگيرد.

علاوه بر اسامى، نشانه‌هاى جغرافيايى شامل سمبل‌ها (مانند علامت برج ايفل) نيز مى‌گردد؛ زيرا نشانه‌هاى جغرافيايى تنها به اسامى شهرها و مناطق يا نام يك كشور محدود نمى‌شوند؛ بلكه مى‌توانند ناظر بر سمبل‌ها نيز باشند.

با استفاده از اين سمبل‌ها ديگر نيازى به ذكر اسامى مكان‌هاى جغرافيايى به عنوان منشأ كالا نخواهد بود.

در هر حال هدف نشانه جغرافيايى مطلع ساختن مصرف‌كننده از اين امر است كه آيا كالاى خريدارى شده موضوع نشانه جغرافيايى داراى كيفيت، شهرت، مرغوبيت يا ساير خصوصيات قابل انتساب به مبدأ جغرافيايى آن كالاست يا خير.

ج- طرح‌هاى صنعتى

تعريف:

طرح صنعتى يك هنر كاربردى است كه به وسيله آن جنبه‌هاى زيبايى‌شناختى و كاربردى محصول براى بازارپسندى و توليد، بهبود پيدا مى‌كند.18 بنابراين نقش طراح صنعتى يافتن و اجراى راه‌حل‌هاى مبتنى بر طراحى در قبال مسائل مهندسى، بازاريابى، و فروش است.از نظر شوراى بين‌المللى انجمن‌هاى طرح صنعتى19، طرح صنعتى يك فعاليت خلاقانه است كه هدف آن ايجاد كيفيات چندوجهى براى اشيا، فرآيندها، خدمات و سيستم‌هاى مربوط به آنها در كل چرخه زندگى مى‌باشد.با اين تعريف، طرح صنعتى عاملى اساسى در قابل استفاده كردن مبتكرانه فن‌آورى‌ها براى انسان‌ها محسوب مى‌شود و نقشى تعيين‌كننده در تغييرات فرهنگى و اقتصادى دارد.20 انجمن طراحى صنعتى آمريكا نيز طرح صنعتى را يك خدمت حرفه‌اى براى ايجاد يا توسعه مفاهيم و مشخصاتى مى‌داند كه كاركرد، ارزش و ظاهر كالاها و سيستم‌ها را به نفع مصرف‌كننده و توليد‌كننده بهينه مى‌كند.21

گرچه فرآيند طراحى مى‌تواند «خلاقانه» تلقى گردد؛ اما بسيارى از فرآيندهاى تحقيقى – تحليلى نيز در اين ميان انجام مى‌شود.بسيارى از طراحان صنعتى اغلب از روش‌شناسى‌ طراحى‌هاى مختلف در فرآيند خلاقانه خود استفاده مى‌كنند.تحقيق از كاربر، تهيه طرح اوليه، مطالعه تطبيقى در مورد محصول، مدل سازى و آزمايش برخى از فرآيندهايى هستند كه عمدتاً استفاده مى‌شوند.طرح صنعتى مى‌تواند به صورت سه‌بعدى مانند شكل يا نماى ظاهرى يك كالا يا دوبعدى مانند طرح، خطوط يا رنگ باشد.اين گونه طرح‌ها در مورد انواع بسيار زيادى از محصولات صنعتى و دستى كاربرد دارند.از وسايل فنى پزشكى گرفته تا ساعت، جواهرات و ساير كالاهاى لوكس يا وسايل خانگى، برقى يا منسوجات، طرح‌هاى صنعتى به نوعى ديده مى‌شوند.

در قوانين بيشتر كشورها، لازمه حمايت از طرح‌هاى صنعتى، جديد و اصيل بودن آنهاست.

 

د- اختراعات

حق اختراع مجموعه حقوق انحصارى است كه يك دولت به ثبت كننده اختراع22 براى مدتى معين در قبال افشاى اختراع اعطا مى‌كند.رويه‌هاى اعطاى ورقه ثبت اختراع، الزامات متقاضى ثبت اختراع و دامنه حقوق انحصارى‌ ناشى از اختراع ثبت شده در كشورهاى مختلف تفاوت‌هايى با يكديگر دارند.به طور معمول در يك اظهارنامه ثبت اختراع بايد يك يا چند ادعا23 مطرح گردد كه درواقع اختراع را تعريف مى‌كند.اين ادعاها بايد نو، ابتكارى و داراى كاربرد صنعتى باشند.حقوق انحصارى اعطايى به ثبت‌كننده اختراع در بيشتر كشورها شامل حق جلوگيرى يا ممانعت ديگران از ساخت، استفاده، فروش، عرضه براى فروش يا وارد كردن محصولات موضوع اختراعات است.24

موافقت‌نامه تريپس براساس مقررات كنوانسيون پاريس در مورد اختراعات كه درواقع با عملكرد دولت‌ها سازگارى كامل دارد يا اين عملكرد بر آن مقررات مبتنى است، در بخش پنجم خود به موضوع ثبت اختراع مى‌پردازد كه شامل مواد 27 تا 38 (هشت ماده) است.

اين مواد با توجه به قواعد موجود و در حال شكل‌گيرى در كشور ما در اين زمينه به اجمال مورد بررسى قرار مى‌گيرد.

 

اوصاف و انواع اختراعات قابل ثبت:

اختراع به معناى فكر يك مخترع است كه در عمل شكل خاصى را در زمينه فن‌آورى حل مى‌كند.حق ثبت اختراع حقوق مالكانه‌اى را براى اختراعات تضمين مى‌‌نمايد.گرچه موافقت‌نامه تريپس اختراع را تعريف نكرده؛ اما به موجب بند يك ماده 27 به اختراعى حق ثبت اعطا مى‌كند كه داراى شرايط زير باشد:

1-      جديد باشد؛ يعنى در فن يا صنعت قبلى25 پيش بينى نشده باشد.

2-      داراى جنبه ابداعى باشد؛ يعنى براى هر شخص داراى مهارت معمولى در فن مربوط، معلوم و آشكار نباشد.

3-      كاربرد صنعتى داشته باشد؛ يعنى در رشته‌اى از صنعت قابل ساخت يا استفاده باشد.

با توجه به اين شرايط، انتخاب دو روش متداول در ثبت اختراع؛ يعنى روش اعلامى و روش مبتنى بر بررسى قبلى، تأثيرى در ثبت اختراع ندارد.همچنين در تعيين و تشخيص مخترع بر پايه دو قاعده متداول؛ يعنى نخستين شخصى كه اظهارنامه ثبت اختراع را تسليم مى‌كند يا نخستين شخصى كه واقعاً اين اختراع را در سطح جهان انجام داده است، باز هم بايد شرايط مذكور احراز گردد.26

 

هـ- طرح‌هاى ساخت مدارهاى يكپارچه

در الكترونيك، مدار يكپارچه اعم از IC، مدارهاى ريز، تراشه‌هاى27 ريز سيليكون، تراشه سيليكون يا تراشه، مدار الكترونيكى كوچك‌شده‌اى است كه عمدتاً از تراشه‌هاى نيمه‌هادى تشكيل مى‌شود.بنابراين تراشه نيمه‌هادى سنگ بناى اصلى صنعت الكترونيك جديد است.اين تراشه‌ها در سال 1959 اختراع شدند و جايگزين لوله‌هاى خلأ گرديدند.يكپارچه شدن تعداد زيادى از ترانزيستورهاى نازك در يك تراشه كوچك، تحولى بزرگ نسبت به مونتاژ دستى مدارها با استفاده از اجزاى الكترونيكى بود.تراشه‌هاى حافظه‌دار ديجيتال، نسل‌هاى جديدتر مدارهاى يكپارچه هستند كه براى ايجاد جامعه اطلاعاتى28، مهم تلقى مى‌شوند و زيربناى انقلاب ديجيتالى را تشكيل مى‌دهند.29

دليل و زمينه‌هاى حمايت از طرح‌هاى ساخت مدارهاى يكپارچه در سطح بين‌المللى:

هزينه‌هاى طراحى و توسعه يك مدار يكپارچه به صورت مجموعه، فوق‌العاده گزاف است و سرمايه‌گذارى‌هاى سنگينى را مى‌طلبد.نسخه‌بردارى از آن از طريق عكس‌بردارى مى‌تواند چنين سرمايه‌گذارى‌هايى را به خطر اندازد و مانع از نوآورى بيشتر در اين حوزه گردد.از اين رو از اواسط دهه 1980 بسيارى از كشورهاى صنعتى قوانين خاصى را براى حمايت از حقوق مالكيت فكرى توليدكنندگان تراشه‌ها وضع نمودند.كوشش‌ها براى بين‌المللى ساختن حمايت در اين زمينه به مذاكرات مربوط به معاهده مالكيت فكرى درخصوص مدارهاى يكپارچه30 معروف به معاهده واشنگتن (1989) منجر شد.به موجب اين معاهده، هر كشور عضو بايد از حقوق مالكيت فكرى در مورد طرح‌هاى اصلى (نقشه‌هاى) مدارهاى يكپارچه حمايت نمايد.اعضاى اين سند همچنين موظف هستند اصل رفتار ملى را در مورد اشخاص حقيقى و حقوقى ساير اعضا رعايت كنند.به موجب معاهده مزبور، مدت حمايت اعطايى هشت سال است و در اين مدت توليد مجدد طرح‌ها و واردات و فروش و يا توزيع آنها با اهداف تجارى و يا استفاده و ادغام آنها در هر محصول ديگرى بدون اجازه صاحب حق مالكيت فكرى، غيرقانونى تلقى مى‌گردد.

معاهده واشنگتن به دليل تفاوت ديدگاه‌هاى دو توليدكننده عمده نيمه‌هادى‌ها در جهان؛ يعنى آمريكا و ژاپن، هنوز لازم‌الرعايه نيست و نصاب لازم براى اجراى معاهده حاصل نشده است.اختلاف نظرهاى اصلى اين دو كشور به موضوع مجوزهاى اجبارى، واردات محصولات ناقض حقوق مالكيت فكرى و نقض‌هاى بى‌ضرر مربوط مى‌شود.31 به همين دليل و به لحاظ اهميت فزاينده حمايت از طرح‌هاى ساخت مدارهاى يكپارچه در فن‌آورى‌هاى پيشرفته، موضوع بار ديگر در دستور كار مذاكرات دور اوروگوئه (1993- 1986) قرار گرفت و ازاين‌رو موافقت‌نامه تريپس كوشيد ضمن استفاده از بسيارى از مقررات اين معاهده، تغييراتى را نيز براى تقويت نظام حمايتى‌اش كه باوجود تدوين آن از سوى كشورهاى صنعتى فاقد استانداردهاى كافى بود، به وجود آورد.

 

و- حفاظت از اطلاعات افشا نشده يا اسرار تجارى

اسرار تجارى،32 فرمول، رويه، فرآيند، طرح، ابزار، الگو يا مجموعه اطلاعاتى است كه در يك كسب و كار براى به دست آوردن مزيتى نسبت به رقبا مورد استفاده قرار مى‌گيرد.در برخى از نظام‌هاى حقوقى به اين اسرار، اطلاعات «افشا نشده»33 نيز اطلاق مى‌گردد34 كه در موافقت‌نامه تريپس هم همين عنوان به كار رفته است.

بنابراين تعريف هر شركتى مى‌تواند از اطلاعات محرمانه خود از طريق انعقاد قراردادهاى عدم افشا با كاركنانش در محدوده مقررات كار حمايت به عمل آورد؛ چراكه براى دستيابى به اين اطلاعات وقت و پول صرف كرده است و اگر شركت‌هاى رقيب به اين اطلاعات دسترسى پيدا كنند، شركت اوليه تسلط خود بر بازار را از دست مى‌دهد و يا به اين مزيت به‌شدت خدشه وارد مى‌شود.به همين دليل در كشورهايى كه اين اطلاعاتِ افشا نشده و يا اسرار تجارى به رسميت شناخته مى‌شوند، پديدآورنده اطلاعات مزبور حق دارد از آن به عنوان يك «دانش خاص» و يك مالكيت فكرى، تحت عنوان «اسرار تجارى يا اطلاعات افشا نشده» حمايت به عمل آورد.

قوانين مربوط به حمايت از اطلاعات محرمانه عملاً حق انحصار دايمى را در بهره‌بردارى از اطلاعات مذكور مى‌دهد.اين امر بدان معناست كه به محض افشاى اين اطلاعات، اشخاص ثالث مى‌توانند به طور مستقل از آنها بهره‌بردارى نمايند و اين درست در نقطه مقابل حق اختراع قرار دارد كه داراى مدت حمايت محدودى (عموماً 20 سال) است و حمايت از آن در قبال افشاى اطلاعات مربوط نزد عموم به عمل مى‌آيد.از سوى ديگر، در صورت تقليد از اختراع مى‌توان در قالب حمايت، از اين اقدام ممانعت به عمل آورد؛ اما در صورت افشاى اسرار تجارى، ابزارهاى حمايتى در چارچوب حقوق مالكيت فكرى وجود نخواهد داشت و به همين دليل هيچ گونه محدوده زمانى براى حمايت از آن پيش بينى نشده است.35

به‌علاوه در اين قوانين، تعاريف و شرايط خاص و در عين حال متعارفى براى حمايت از اسرار تجارى يا اطلاعات افشا نشده وجود دارد.آمريكا آن را مال قانونى مى‌داند، سوييس اسرار تجارى را به موجب قانون قراردادها حمايت مى‌كند و آلمان آن را مشمول قواعد اخلاقى تجارت مى‌داند.

سرانجام اين كه انسان‌ها در طول تاريخ و در همه فرهنگ‌ها به ابداعاتى دست يافته‌اند كه براى زندگى و جامعه ارزشمند بوده است.بنابراين گسترش خلاقيت‌ها مفهوم جديدى نيست كه در زندگى امروزى نمود يافته باشد.به عبارت ديگر ويژگى نوآورى‌ها و خلاقيت‌ها در عصر حاضر، قانونمند ساختن بهره‌گيرى و رعايت حقوق مالكان آنهاست.با افزايش تعاملات و پيچيده‌تر شدن زندگى، شايد بتوان گفت كه سده حاضر، قرن دانش و تفكر خواهد بود و نوآورى كليدى است براى توليد و تبديل دانش جوامع به كالايى اقتصادى- اجتماعى.

در اين راستا، پيدايش و شكل گيرى حقوق مالكيت معنوى به عنوان ابزارى براى حمايت از اين دانش و تفكر مؤيد اهميت آن در زندگى بشرى است.به همين لحاظ حقوق مالكيت معنوى حوزه‌اى است كه پيچيدگى بسيارى در خود دارد و دربرگيرنده عناصرى از اقتصاد، حقوق، روابط بين‌الملل، سياست و اخلاقيات است.

 

پى‌نوشت‌ها:

1- Intellectual Property Rights

در نوشته‌هاى رسمى در ايران و در اسناد سازمان ثبت اسناد و املاك جمهورى اسلامى ايران و نيز در قوانين مربوط، اين اصطلاح به «حقوق مالكيت معنوى» ترجمه شده؛ اما در برخى از نوشته‌ها نيز گاه براى آن، اصطلاح «حقوق مالكيت فكرى» به كار برده شده است.

در فرهنگ لغت نيز براى معنى كلمه "Intellectual" لغت‌هاى «فكرى»، «معنوى» و «عقلايى» به كار رفته است.در سراسر اين نوشتار از هر دو ترجمه استفاده شده و موضع خاصى به نفع هيچ يك اتخاذ نگرديده است.با اين وجود مى‌توان گفت كه شايد بهتر باشد براى رعايت سازگارى با قوانين و مقررات، اصطلاح «مالكيت معنوى» ترجيح داده شود؛ هرچند كه كلمه «معنوى» مى تواند در فارسى معانى خاص ديگرى را نظير منسوب به معنا القا نمايد.(رجوع شود به فرهنگ عميد)

2- Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPs)

3- Paris Convention for the Protection of Industrial Property

4- Ibid, p.10

5- سيد حسين صفايى، دوره مقدماتى حقوق مدنى، تهران، نشر ميزان، سال 1379، جلد اول، صفحه 309

6- ناصر كاتوزيان، دوره مقدماتى حقوق مدنى (اموال و مالكيت) تهران، نشر يلدا، صفحه 104

7- WIPO-Agreement Between the WIPO and WTO; An Agreement on Trade Related Aspeicts of Intellectual Rights, Property Geneva 1977, P.15

8- سيدحسين ميرحسينى، مقدمه‌اى بر حقوق مالكيت معنوى، چاپ دوم، زمستان 1385، تهران، نشر ميزان

9- سيدحسن امامى، حقوق مدنى، جلد اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1335، صفحه 19

10- مهشيد ارفع نيا، حقوق بين‌الملل خصوصى، جلد دوم، چاپ دوم، تهران، چاپ مروى، صفحه 41

11- Loi de la situation du bien

12- Trademark/ Trade Mark

13- Service Mark

14- Mark

15- Brand

16- Logo

17- http:// en.wikipedia.org/wiki/trademark

18- Catherine colston, principles of Intellectuall property Law (London:Cavendish publishing Limited, 1999), p.279.

19- International Council of Societies of Industrial Desing (ICS ID)

20- ICSID ORG (http:/// www.Icsid.Org/about/about/articles37.htm)

21- http://en.wikipedia- org/siki/industrial- design

22- Patentee

23- Clain

24- فن يا صنعتى قبلى عبارت است از هر چيزى كه در نقطه‌اى از جهان از طريق انتشار كتبى يا شفاهى يا از طريق استفاده عملى و يا هر طريق ديگر قبل از تقاضا يا در موارد مقتضى قبل از تاريخ حق تقدم ناشى از اظهارنامه متقاضى ثبت اختراع براى عموم افشا شده باشد.

25- Prior Art

26- در قانون ثبت علايم و اختراعات، روش اعلامى براى ثبت پذيرفته شده است.اين قانون شخصى را مخترع مى‌شناسد كه براى نخستين بار اقدام به تسليم اظهارنامه مى‌كند.بر اين اساس، ورقه اختراع به هيچ وجه براى قابل استفاده بودن، جديد بودن و يا حقيقى بودن اختراع سنديت ندارد و همچنين ورقه مزبور به هيچ وجه دلالت بر اين نمى‌كند كه تقاضاكننده يا موكل او مخترع واقعى مى‌باشد و يا شرح اختراع و يا نقشه‌هاى آن صحيح است.اشخاص ذى‌نفع مى‌توانند نسبت به موارد مذكور در دادگاه‌هاى تهران اقامه دعوا كرده و خلاف آن را ثابت نمايند (ماده 36).در طرح قانون نيز همين دو اصل پذيرفته شده است.

27- chip

28- Information Souety

29- براى مطالعه در مورد مختصات فنى مدارهاى يكپارچه مراجعه شود به:

http://en.wikipedia.org/wiki/integrated circuit

30- Treaty on Intellectual property in Respect of Integrated Circuits

31- امير هوشنگ فتحى‌زاده و وحيد بزرگى، پيشين، صفحات 212 و 211

32- Trade Secret

33- Undisclosed/ Confidental Information

34- Http:// en.Wikipeda.org/wiki/trade- secret

35- شركت كوكاكولا از فرمول اين نوشابه به جاى اختراع در قالب اسرار تجارى حمايت مى‌كند و به همين دليل براى مدت مديدى (بيش از 20 سال) توانسته است به نحو مؤثرى در حفظ و نگهدارى آن بكوشد.

 

منبع: سايت وكالت