مرکز رشد شريف صفحه نخست

مديريت ريسك

مديريت ريسك يعنى استفاده از مهارتهاى افراد و يا گروهها به منظور حصول اطمينان از شناسايى تمام ريسك‌ها ، اندازه‌گيرى و اجراى آنها در پروژه .

هركسى كه با مديريت پروژه و يا فعاليتهاى ميانى پروژه‌ها سروكار دارد ، بايستى بداند كه مديريت ريسك چه كارى مى‌تواند انجام دهد .

تلقى افراد از ريسك ، عمدتا تاثير منفى آن بر زمانبندى و هزينه پروژه است . در غالب اوقات ، ريسك معرف اثر منفى بر پروژه تلقى مى‌گردد ؛ در صورتى كه ريسك مى‌تواند دريچه‌اى بر فرصتها ، توسعه ، بهبود و يا تفكر جديد نيز باشد .

در راهنماى پيكره دانش مديريت پروژه PMBOK ، مديريت ريسك شامل چهار فرايند به شرح زير معرفى گرديده است :

1- شناسايى و تعيين ريسك .

2- تجزيه و تحليل ريسك .

3- واكنش به ريسك .

4- كنترل واكنش به ريسك .

هريك از فرايندهاى فوق در مديريت ريسك داراى مجموعه‌اى از وظايف و مسئوليتها هستند . اجازه دهيد با تعريف يك مجموعه از ريسك ، مطلب را آغاز كنيم :

يك مجموعه از ريسك عبارت است از گروه‌بندى رويدادهاى ريسك بر حسب نوع و يا پروژه . مفاهيم ديگرى در PMBOK به شرح زير ارايه شده است :

1- رويداد ريسك ؛ رخدادهاى گسسته با اثرات مثبت و يا منفى بر پروژه .

2- شناسايى ريسك ؛ تعيين ريسك‌هاى محتمل كه بر پروژه اثرگذارند و مستندسازى ويژگيهاى هريك از آنها .

3- كمى كردن ريسك ؛ ارزيابى ريسك‌ها و تبادل آنها به منظور ارزيابى محدوده نتايج پروژه .

4- توسعه واكنش به ريسك ؛ عكس‌العمل نسبت به تغييرات ريسك در طول دوره پروژه .

 

مراحل اساسى در پياده‌سازى مديريت ريسك

بسيارى از پروژه‌ها كه فرض مى‌شود تحت كنترل هستند ، با ريسك به عنوان رخدادى شناخته‌نشده روبرو گرديده و كوشش مى‌كنند آن را كنترل كنند . اكثر پروژه‌ها چنين رخدادهايى را به خوبى از سر رد مى‌كنند ولى با يك تلاش جامع مديريت ريسك ، رويدادهاى ريسك قبل از وقوع شناسايى و كنترل مى‌گردند و يا برنامه‌اى تهيه مى‌شود كه در زمان وقوع اين رويدادها با آنها مقابله كند .

با درنظر گرفتن اين مفاهيم پايه‌اى امكان مقابله با ريسك به وجود مى‌آيد . لذا ابتدا بايد نسبت به شناسايى ريسك‌هاى محتمل پروژه اقدام كرد ؛ اين كار با دسته‌بندى ساختار كارها و با پرسش چند سوال از خود و يا اعضاى گروه پروژه ، امكان‌پذير است . مثلا : درموقع نياز به منبعى يا منابعى كه در دسترس نيستند چه اتفاقى خواهد افتاد ؟ اگر كنترلى در مورد مولفه‌اى كه بر پروژه اثرگذار است نداشته باشيم چه اتفاقى مى‌افتد ؟ بدترين سناريو چيست ؟ چه چيزى باعث آن مى‌گردد ؟ چه قدر وقوع اين اتفاق محتمل است ؟ عواقب آن چيست ؟

ممكن است سوالهاى ديگرى نيز به ذهن شما خطور كند كه البته اين سوالها سرآغاز خوبى است كه شما را در مسير درست هدايت كند . هرچيزى كه به مغز شما خطور مى‌كند فهرست كنيد ، سپس در مرحله بعد تعيين كنيد كه آيا نياز به مقابله و پيشگيرى ريسك است و يا بايستى تا زمان وقوع آن صبر كرد . اگر ريسك‌ها را مشخص كنيد و تصميم بگيريد كه هيچ عملى نبايد انجام گيرد باز بهتر از آن است كه آنها را شناسايى نكرده باشيد . پس از اين مرحله تمام ريسك‌هاى شناسايى شده را كمى كنيد ؛ ابتدا ريسك‌ها را دسته‌بندى و سپس احتمال وقوع هر ريسك را تعيين كنيد . براى تخصيص مقادير احتمالى به ريسك‌ها از مقادير پيشنهادى زير مى‌توانيد استفاده كنيد :

قريب الوقوع = 85%

بالا = 85%

محتـــــمل = 60%

يامتوسط = 50%

ممــــــكن = 40%

پايين = 15%

غيرمحتـمل = 15%

اكنون احتمال وقوع هر ريسك قابل محاسبه است . راه ديگر ، نسبت دادن درصد وزنى به هريك از ريسك‌هاست . مشكل اصلى اين روش آن است كه همواره داده‌هاى تجربى به اندازه كافى در دسترس نيستند تا اين كار به دقت انجام گيرد . در اين روش معمولا افراد باتجربه‌اى مبادرت به اين كار مى‌كنند كه تجارب جامعى از انواع رويدادها در پروژه‌هاى مختلف كسب كرده‌اند ؛ مجموع درصدهاى تخصيصى به رويدادها بايستى صد باشد .

در مرحله بعد به هر ريسك ، يك مقدار نسبت دهيد . اين مقدار مى‌تواند در صورت نياز برحسب هزينه و يا زمان باشد ؛ به عنوان مثال اگر هدف تعيين زمان اتمام پروژه است ، هر ايده‌اى در مورد مدت زمان فعاليتها مى‌تواند يك سناريوى ريسك محسوب شود . در اين مرحله مى‌توان مقدار حقيقى ريسك را با محاسبه حاصلضرب مقادير تخصيص داده شده به ريسك و احتمال وقوع آن به دست آورد و با توجه به نتايج حاصل مى‌توان نسبت به انجام عملى يا به تعويق انداختن آن تصميم‌گيرى نمود .

بعد از انجام مراحل مديريت ريسك ، مى‌توانيد فرايندهاى نگهدارى مجموعه ريسك را آغاز كنيد . براى اين كار بازنگرى دوره‌اى ريسك را آغاز كنيد كه مبتنى بر پيچيدگى و مدت پروژه و وقوع تغييرات پروژه است .

آغاز اجراى اين كار ممكن است بيهوده و هزينه‌زا به نظر آيد اما چنانچه يكبار اين كار را انجام دهيد و ريسك‌ها را شناسايى و به صورت كمى آنها را كنترل كنيد در آن صورت به ارزش مديريت ريسك پى خواهيد برد . بنابراين در مرحله نخست اقدام به شناسايى ريسك‌هاى پروژه در بالاترين سطح WBS كنيد و از اينكه راه به سطوح پايينتر مى‌يابيد نگران نباشيد . بعد از چند بار انجام اين كار ، مساله خيلى واضح‌تر خواهد شد .

ما در دنياى مخاطرات ريسك زندگى مى‌كنيم . بايد ريسك‌ها را تحليل كنيم ؛ اگر با آنها برخورد داريم بايد آنها را شناسايى و در مجموع تمام ريسك‌ها و عوايد آنها را بايد ارزيابى كنيم . منافع حاصل از مديريت ريسك ممكن است تا غلبه پروژه بر آن ملموس نباشد اما به خاطر داشته باشيد كه كسى كه از برنامه‌ريزى اجتناب كند به طور حتم برنامه شكست پروژه خود را طرح‌ريزى نموده است!

منبع: پايگاه جامع مهندسى صنايع ايران