مرکز رشد شريف صفحه نخست

مبانى بازارهاى مالى جهانى

مولفان :استفن والدز- جوليان وود
مترجم : دكتر منوچهر فكرى ارشاد
ناشر: سازمان مديريت صنعتى

مقدمه
با جهانى شدن فرايند، فعاليتهاى اقتصادى، بازارهاى مالى نيز وسعت و پيچيدگى بيشترى پيدا كرده اند. روند بين‌المللى شدن بازارهاى مالى، بر اثر توسعه روزافزون تجارت و پيشرفتهاى تكنولوژى اطلاعات، بيش از پيش سرعت گرفته است. از اين رو، حضور موفق فعالان اقتصادى در عرصه پررقابت كسب و كار جهانى مستلزم مجهزشدن به دانش و ابزارهاى پيچيده بازارهاى مالى است، بازارهايى كه با سرعتى روزافزون درحال دگرگونى و نوآورى هستند.
انگيزه ترجمه و انتشار كتاب «مبانى بازارهاى مالى جهانى»، آشنا كردن فعالان كسب و كار كشور با كاركرد بازارهاى بين المللى است. كتاب دربرگيرنده مباحث عمده بازارهاى مالى است و مدخلى براى ورود علاقه مندان به بازارهاى مالى جهانى به شمار مى آيد. «مبانى بازارهاى مالى جهانى» شامل پنج بخش و دوازده فصل مى باشد.

پيش درآمد
بخش اول باعنوان پيش درآمد، مقدمه‌اى براى ورود به بازارهاى مالى به شمار مى‌آيد. در اين بخش علت وجودى بازارهاى مالى، بازيگران اين بازار و طرق مختلف تامين مالى موردبحث قرار مى‌گيرد.

بانكدارى
بخش دوم كتاب كه حاوى فصلهاى 2و3و4و5 است به وظايف و كاركرد بانكهاى مختلف مى پردازد. فصل دوم خواننده را با پيشينه بانكدارى، انواع بانكها، برخى اصطلاحات بانكدارى، خلق اعتبار و عرضه پول آشنا مى سازد.
در فصل سوم وظايف بانك مركزى موردبحث قرار مى گيرد. اين فصل پس از اشاره به تاريخچه عمده ترين بانكهاى مركزى – فرانسه، آلمان، ژاپن، بريتانيا و ايالات متحده آمريكا – فعاليتهاى اصلى و وظايف بانك مركزى را برمى شمرد.
فصل چهارم كه به بانكدارى تجارى اختصاص دارد، شامل بانكدارى خرد و بانكدارى كلان است. از ميان وظايف گوناگون بانكدارى خرد به اين فعاليتها اشاره مى شود: حساب جارى، تسهيلات دسته چك، حساب پس انداز، كارت اعتبارى و پرداخت وام. درمورد بانكدارى كلان نيز مى توان به اين موارد اشاره كرد: پرداخت وام بانكى به شركتهاى بزرگ، فعاليت در بازارهاى پول، بازار ارز و تامين مالى بازرگانى، وامهاى سنديكايى.
فصل پنجم به توضيح وظايف بانكهاى سرمايه گذارى مى پردازد كه در اين موارد خلاصه مى شوند: قبولى نويسى، تامين مالى شركتى، معاملات اوراق بهادار، مديريت سرمايه گذارى، سازمان‌دهى وام و مبادله ارز.

بازار اوراق بهادار
در بخش سوم كتاب بازار اوراق بهادار موردبحث قرار مى گيرد. اين بخش به دو فصل 6 و 7 تقسيم شده است.
فصل 6 به بررسى بازار پول و اوراق قرضه مى پردازد و براى اين منظور، نخست توضيحاتى درمورد نرخ بهره و عوامل موثر در آن ارائه مى دارد. سپس به فرايند مهم اعتبارسنجى به منزله راهنمايى براى سرمايه گذاران درمورد ريسك و درنتيجه بازده سرمايه گذارى اشاره مى كند.
در ادامه اين فصل بازارهاى پول داخلى موردبحث قرار مى گيرند كه در آن به اين موارد اشاره مى شود: وام عندالمطالبه، بازار بين بانكى، اوراق بهادار بازار پول، اوراق خزانه، برات‌هاى نهادهاى محلى و بخش عمومى، گواهينامه سپرده، اوراق تجارى و برات.
سپس در بحث پيرامون اوراق قرضه داخلى به انواع اوراق قرضه اشاره مى شود و توضيحاتى پيرامون اوراق قرضه دولتى، اوراق قرضه نهادهاى محلى و بخش عمومى، اوراق قرضه رهنى و اوراق قرضه با پشتوانه داراييها، اوراق قرضه شركتها و اوراق قرضه بنجل (پرريسك) ارائه مى شود. در ادامه بحث به اوراق قرضه خارجى نيز اشاره مى‌شود.
بازارهاى بين‌المللى بخشى ديگر از اين فصل را تشكيل مى دهد كه عبارت اند از فعاليتهاى بازار اوليه در خارج از محدوده ملى واحد پولى كه اوراق قرضه بر آن مبنا منتشر مى شوند مانند اخذ وام دلارى در لندن.
فصل هفتم به بررسى بورس اوراق بهادار مى پردازد و در اين راستا به شاخصهاى سهام اشاره مى كند. سپس با تفكيك خريداران سهام به افراد حقيقى و حقوقى، روشهاى مختلف معامله سهام را موردبحث قرار مى دهد، شامل روش دستور معامله، روش پيشنهاد قيمت و روش مختلط. انتشار سهام جديد، سهام حق تقدم، سهام جايزه و خردكردن سهام ازجمله نكاتى هستند كه در اين فصل به آنها اشاره مى شود.

ارز و بازرگانى بين‌الملل
بخش چهارم به ارز و بازرگانى بين الملل اختصاص دارد. در فصل هشتم بازار ارز موردبررسى قرار مى گيرد. منشا تقاضا براى ارزهاى مختلف عبارت است از فعاليتهاى بازرگانى، توريسم، خرجهاى دولت، معاملات بين‌المللى اوراق بهادار و در مواردى نيز سوداگرى. در اين فصل پس از شناسايى خريداران و فروشندگان ارز، چگونگى تعيين نرخ مبادله ارز توضيح داده مى شود و در ادامه به نهادهاى بين‌المللى مرتبط با مسائل ارزى نظير صندوق بين المللى پول و بانك جهانى اشاره مى شود. در پايان اين فصل پس از برشمردن انواع ريسك نرخ مبادله براى شركتها، چگونگى انجام معاملات ارز موردبحث قرار مى‌گيرد.
فصل نهم مسائل مرتبط با تامين مالى بازرگانى را موردبحث قرار مى دهد. بانكها با استفاده از سيستم‌هاى پرداخت فرامرزى، بازرگانى بين‌المللى را تسهيل مى كنند.

ابزارهاى مالى مشتقه
سريعترين رشد بخش بازارهاى مالى، بخش ابزارهاى مالى مشتقه است. اين رشته ابزارهاى مالى هنوز در كشور ما كاملا شناخته شده نيستند و مورداستفاده قرار نمى گيرند. ليكن بديهى است كه با گسترش بازارهاى مالى، اين‌گونه فعاليتها نيز توسعه مى يابند و لذا آشنايى دست‌اندركاران بازارهاى مالى با اين‌گونه ابزارها ضرورى مى نمايد. سه گروه استفاده كنندگان حرفه اى از ابزارهاى مالى مشتقه عبارت‌اند از:
سوداگران (SPECULATORS)
ايمن سازان (HEDGERS)
آربيتراژكنندگان (ARBITRAGEURS)
در فصل دهم، مبحث اختيار معامله‌هاى قابل مبادله موردبررسى قرار مى گيرد.
پس از آشنايى با اختيار معامله سهام شركتها، اختيار معامله شاخص كل سهام موردبحث قرار مى گيرد مانند شاخصهاى DAX,CAC40,FTSE100,S&P100 و غيره.
برخى انواع عمده اختيار معامله، عبارتند از اختيار معامله ارز، اختيار معامله اوراق قرضه و اختيار معامله نرخ بهره كه در ادامه به آنها اشاره مى شود.
متخصصان بازار اختيار معامله معمولا به يك معامله بسنده نمى كنند، مثلا فقط يك اختيار معامله خريد با قيمت مقرر معين و موعد سررسيد مشخص خريدارى نمى نمايند، بلكه چندين معامله را با هم تركيب مى كنند تا به استراتژى‌هايى پيچيده دست يابند. درانتهاى فصل 10 به استراتژى‌هاى اختيار معامله نيز اشاره مى شود.
فصل 11 به معاملات آتى اختصاص داده شده است. پيشينه معاملات آتى به صدها سال پيش باز مى گردد. قيمت كالاها همواره در نوسان است و هر آنجا نوسانات مشاهده مى شود، سوداگران و ايمن‌سازان نيز حضور دارند. معاملات آتى بديلى هستند براى اختيار معامله كه نوعى ايمن سازى در برابر ريسك به شمار مى‌آيد. قرارداد معاملات آتى عبارت است از تعهد خريد يا فروش مقدارى معين از كالايى مشخص به قيمت توافق شده درتاريخى آتى.
علاوه بر معاملات آتى كالا، معاملات آتى مالى نيز در بازار رايج است. معاملات آتى مالى شامل نرخ‌هاى بهره، نرخ‌هاى ارز، قيمت سهام، شاخصهاى سهام و قيمت اوراق قرضه مى شود.
در ادامه اين فصل معاملات آتى شاخص، معاملات آتى اوراق قرضه، معاملات آتى نرخ بهره و معاملات آتى ارز معرفى مى شوند.
بالاخره در فصل پايانى (فصل 12) به ساير ابزارهاى مالى مشتقه اشاره مى شود كه عمده‌ترين آنها عبارت‌اند از: توافقنامه نرخ بهره سلف كه عملا به وام گرفتن پول ربطى ندارد، بلكه مربوط است به سطح آتى نرخ بهره. سطح آتى نرخ بهره با سطح توافق شده مقايسه مى شود و توافقنامه برمبناى اختلاف بين اين دو نرخ بهره انجام مى پذيرد، كه مثلا سطح آتى نرخ بهره در بازار لندن مبتنى است بر نرخ LIBOR.
معاملات تعويضى نرخ بهره (SWAP) از تدبيرى بهره بردارى مى كند كه مى توان فرصتهاى آربيتراژ ناميد و به اين ترتيب بازارى پديد مى آورد تا ديگران بتوانند در آن به سوداگرى يا ايمن سازى نوسانات نرخ بهره بپردازند. در اين قسمت به طرز كار معاملات تعويضى و استفاده كنندگان از اين نوع معاملات اشاره مى شود.
در ادامه اين فصل معاملات تعويضى ارز موردبحث قرار مى گيرد و در اين راستا به قراردادهاى سقف و كف و قراردادهاى محصور اشاره مى شود.
بالاخره در پايان ابزارهاى مالى مشتقه اعتبارى موردبحث قرار مى گيرد. در مفهوم كلى، ابزارهاى مالى مشتقه اعتبارى عبارت است از يك توافقنامه تنظيم شده مطابق با نيازهاى طرفين معامله. ابزارهاى مالى مشتقه اعتبارى (مانند ساير ابزارهاى مالى مشتقه) به دو گروه تقسيم مى شوند: گروه اول از نوع قراردادهاى آتى (معمولا SWAP) و گروه دوم از نوع قراردادهاى اختيار معامله.

ويژگيهاى كتاب
ازجمله ويژگيهاى اين كتاب بايد به سادگى و روانى كلام آن اشاره كرد. علاوه بر اين، مباحث ارائه شده دركتاب مى توانند مورداستفاده دانشجويان رشته مديريت اجرايى، اقتصاد مديريت، بانكدارى و مديريت مالى قرار گيرند و درعين حال افراد غيردانشجو نيز مى توانند از آن به منزله خودآموز استفاده كنند.
در دو پيوست كتاب، فهرست بانكهاى عمده جهان و نيز مشاركتها و ادغامهاى بانكهاى ملى و بين المللى ارائه شده است. علاوه بر آن، واژه نامه هاى انگليسى – فارسى و فارسى – انگليسى و نيز فهرست الفبايى راهنما در پايان كتاب، از يك طرف خواننده را با اصطلاحات انگليسى و معادلهاى فارسى آن آشنا مى سازد و ازطرف ديگر او را در يافتن سريع مقولات و مباحث يارى مى كند.

منبع: مجله تدبير ش 188