مرکز رشد شريف

گفتگوى معاون مركز رشد دانشگاه صنعتى شريف با نشريه اقتصاد و فناورى

New Page 1

استفاده از مراکز رشد، امروزه به عنوان یکی از ابزارهای پذیرفته شده برای تبدیل خلاقیت‌ها و دستاوردهای علمی و تحقیقاتی به محصولات قابل ارایه به بازار و توسعه کارآفرینی محسوب می‌شود. از اهداف ایجاد مراکز رشد حمایت از موسسات کوچک و متوسط در توسعه کارآفرینی می باشد این مراکز معمولاً در پارک های علم و فناوری و یا دانشگاه ها ایجاد می شوند تا کارآفرین بتواند با دریافت حمایت ، دستاوردهای تحقیقاتی، ایده های نوین و یافته های علمی خود را به کسب و کار تجاری تبدیل نماید.این مراکز با ارائه خدمات حمايتي از ايجاد و توسعه حرفه‌هاي جديد توسط كارآفريناني كه در قالب واحدهاي نوپاي فعال در زمينه‌هاي مختلف منتهي به فناوري متشكل شده اند و اهداف اقتصادي مبتني بر دانش و فن دارند، پشتيباني مي‌كنند.در بین مراکز رشد مرکز رشد دانشگاه صنعتی شریف از مراکز موفق در این زمینه می باشد که برای آشنایی بیشتر با اقدامات،فعالیت ها و اهداف این مرکز با آقای زرعلی معاون مرکز رشد شریف مصاحبه ای انجام دادیم که ماحصل این مصاحبه را در زیر می خوانید:  

1- لطفا تاریخچه ای  در مورد مرکز رشد دانشگاه شریف به ما ارائه بفرمائید؟

مرکز رشد دانشگاه شریف  اواخر سال 1381 تاسیس شد اما بطور رسمی فعالیت خود را از اردیبهشت سال 1382 آغاز کرد. ماموریت مراکز رشد این است که  بنگاههای کوچک نوپا یی که مبتنی بر فناوری هستند و  کارآفرینانی که به دنبال تجاری سازی محصولات خود می باشند را تحت حمایت خود در آورد. شاید بد نباشد  قبل از  اینکه درباره فعالیت های مرکز  صحبت کنیم  توضیحی درباره رشد و توسعه هم داشته باشیم معمولا مفهوم رشد و توسعه  را مترادف هم در نظر می گیرند در حالی که این دو مفهوم کاملا با هم  متفاوند. رشد ناظر به مسائل کمی است در حالی که توسعه  به مسائل کیفی توجه دارد، یعنی وقتی بحث از رشد فناوری می شود ما در واقع به  دنبال آن هستیم که از جهت عددی ،کمی و روبنایی یک سری مسائل مرتبط با فناوری را رشد دهیم  در حالی که توسعه به دنبال زیر بناهاست و ناظر به مسائل کیفی می باشد.ما در مراکز رشد خیلی نمی توانیم وارد مبحث توسعه بشویم چون این بحث نیازمند یک کار ملی است که همه کشور روی موضوع متمرکز شود. وقتی کشور روی یک موضوع متمرکز شد تخصص بوجود می آید وتخصص متراکم  است که می تواند باعث بوجود آمدن  تغییرات بزرگ شود.اگر کشورهای توسعه یافته به توسعه دست پیدا کرده اند به این خاطر است که آنها همه امکانات ،سیاست ها و اقدامات خود را بر ر وی یک موضوع خاص متمرکز کردند .ما در مرکز رشد شریف به دنبال دستیابی به این موضوع هستیم که کارآفرینانی که در مرکز مستقر می شوند و  دانش آموخته های دانشگاهی که صاحب ایده ای هستند را حمایت کنیم تا آنها بتوانند ایده شان را رشد بدهند،محصولی را تولید بکنند و در صورتی که امکان داشته باشد به تولید انبوه برسند. همانطور که مستحضرید بعد از سال 2006 که بحث ورشکستگی اقتصادی کشورها پیش آمد همه جهان به این موضوع رسیدند که کشورها هم می توانند ورشکسته شوند تا قبل از این دنیا فکر میکرد که آدمها ،صنایع یا شرکتها ورشکسته می شوند ،این اتفاق سیاستگذاران و برنامه ریزان را به این فکر انداخت که اگر می خواهند در کشور آنها مشکلات اقتصادی پیش نیاید باید روی زیر ساختها  متمرکز شوند و سرمایه گذاری کنند در واقع باید عموم مردم را درگیر این موضوع کنند که در پی آن مباحثی مانند هوش مالی مطرح می شود. مجموعه اینهاست که  می تواند اقتصاد را رشد دهد و پیشرفت را در یک کشور رقم بزند ما در واقع حلقه کوچکی از این فرایند هستیم که قرار است تکنولوژی را در داخل کشور توسعه بدهیم یعنی در واقع رشد می تواند زمینه ساز توسعه باشد ولی همه نهادهای  کشور باید در این امر مشارکت داشته باشند و سیاستهای همه آنها بایستی کنار همدیگر جمع بشوند تا مراکز رشد بتوانند این رشد را تبدیل به توسعه کنند.در واقع پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد  یکی از حلقه‌های این زنجیره بهم پیوسته می باشند.

2- شرایط عضویت در مرکز رشد شریف به چه صورت می باشد و واحد های فناور تا چند سال می توانند در مرکز به فعالیت خود ادامه دهند؟

سالانه تقریبا 100 مجموعه به ما مراجعه می کنند، روند پذیرش واحد های فناوری به این شکل است که مجموعه ها را به دو صورت هسته و شرکت پذیرش می کنیم.هسته به این معنی که چند  نفر با هم همکاری دارند و صاحب ایده ای هستند و می توانند محصولی را تولید کنند ولی شرکتی را ثبت نکرده اند مرکز این  افراد را  در قالب هسته فناور جذب می کند ولی زمان حضور این واحد های فناور در مرکز نمی تواند بیشتر از شش ماه باشد.این واحدهای فناور در این شش ماه بایستی به یک جمع بندی برسند که یا یک شرکت تاسیس کنند یا ادامه فعالیت خود را به همین صورت در بیرون از مرکز انجام دهند تا ما بتوانیم این فرصت را در اختیار دیگران قرار دهیم. فناورانی هم هستند که قبل از ورود به مرکز شرکت خود را ثبت کرده اند اینها در صورتی جذب می شوند که سن شرکت آنها بیشتر از سه سال نباشد تا با حمایت‌های مرکز ریسک اولیه شروع کسب و کار آنها کمتر باشد.هدف ما این است که ریسک هزینه های این شرکتها را کاهش دهیم تا ماندگاری و پایداری این شرکت ها بیشتر شود.این شرکت ها 3 سال می توانند در مرکز رشد بمانند.نحوه جذب ما در سالهای گذشته اینچنین بود که ما از همه دانشگاهها پذیرش می کردیم ولی چند سالی است که تعداد متقاضیان ما خیلی زیاد شده اند خصوصا  فارغ‌التحصیلان شریف و از آنجا که امکانات ما هم کم است ما طبیعتا به این سمت پیش رفتیم که اولویت را  به فارغ التحصیلان شریف بدهیم. یا حداقل اگر ایده ای هم خیلی خوب است وبر بقیه ایده ها برتری دارد در تیم آنها باید حداقل یکی از دانش آموخته های شریف باشد.

از بین 100 متقاضی که به مرکز مراجعه می کنند ما نهایتا 10 یا 12  واحد فناور را می توانیم بپذیریم یعنی چیزی حدود 10 تا 12 درصد. از ابتدای تاسیس مرکز  تا به امروز ما 130 واحد فناور را جذب کرده ایم. از این 130 واحد 100 واحد از مرکز  خارج شده اند و در حال حاضر 30 واحد فناور تحت حمایت مرکز می باشند که غالب آنها هم شرکت می باشند.

3- میزان بودجه دریافتی شما از وزارت علوم و معاونت علمی و فناوری به چه میزان بوده است؟

ما  از هردو سازمان بودجه دریافت کرده‌ایم. سالهای گذشته که معاونت تاسیس نشده بود عمده بودجه مرکز از طریق وزارت علوم تامین می شد ولی الان  3 سال است که معاونت علمی تأمین کننده اعتبارات مورد نیاز ما است و حمایت های مالی بسیار خوبی  به عمل آورده است. در حال حاضر وزارت علوم بیشتر نگاه های حمایتی مدیریتی به مسائل دارد ،در سیاست گذاریها بیشتر ورود پیدا میکند و کارهای ستادی را انجام می دهد.

4- در خصوص آیین نامه ارائه خدمات تجاری سازی به شرکت های دانش بنیان در مرکز رشد شریف چه اقداماتی صورت گرفته است؟و از آنجایی که نام مرکز شما جزء 10 مرکزی می باشد که اعتبار 50 میلیونی به آنها تعلق گرفته است چه اقداماتی در خصوص کمک به مراکز رشد دیگر انجام داده اید؟

تا سال 1391 معمولا به این صورت بود که مراکز رشد در پایان سال یک اعتباری را برای انجام فعالیتهای خود دریافت می کردند ولی از سال 1391 به بعد این روال فرق کرد و عنوان شد که از این به بعد از طریق خدمات تجاری سازی به مراکز کمک خواهد شد.به این معنی که یک شرکت برای تجاری سازی محصولات خود هزینه ها یی دارد. مراکز رشد بخشی  ازاین هزینه ها را بر اساس ردیف هایی که تعریف شده به شرکت ها می پردازند.به این ترتیب که 30 درصد از هزینه ها را مرکز رشد پرداخت می کند ، 50 درصد آن را معاونت ، و 20 درصد باقیمانده هم توسط  شرکت مربوطه پرداخت می شود.که این آیین نامه  در مرکز رشد شریف اجرایی شده است و ما این خدمات را در اختیار واحد های فناور مستقر در مرکز رشد قرار می دهیم.  

5- مرکز رشد شریف چه تسهیلاتی را در اختیار واحد های فناور خود قرار می دهد؟

 به طور کلی حمایتهای ما شامل موارد زیر می شود:

 تامین فضای کاری انعطاف پذیر با امکانات اولیه ،ارائه خدمات مشاوره و آموزش عمومی و تخصصی،  برقراری ارتباط با مراکز دانشگاهی و پژوهشی ،مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری، کمک به دریافت تسهیلات مالی و اعتباری،  تلاش برای فراهم آوردن حمایتهای قانونی در روند تسریع ر شد واحدهای فناور، تسهیل هم افزایی شبکه ای ، افزایش توان رقابت و کمک به تجاری سازی محصولات. این عمده حمایت های ماست که هرکدام  از این عناوین دارای زیر شاخه های متعددی هستند  که حمایتهای متنوعی را در درون خود جای می دهد.

علاوه بر اینها مرکز  خدمات مشاوره آموزشی هم به واحدهای فناور ارائه می کند برای مثال اگر شرکت بخواهد قراردادی را تهیه بکند ولی نمی داند چه نکاتی را باید در آن رعایت کند مرکز قرارداد را بررسی می کند و در لحظه کمک می کند که چه کاری بهتر است توسط شرکت انجام شود. مرکز هر ماهه یک دوره آموزشی را  برگزار می کند، شرکت ها وقتی وارد مرکز می شوند حداقل  3 نیازمندی عمده دارند: دانش، منابع مالی و تجربه های مدیریتی .واحد های فناور معمولا دانش را دارند چون خود آنها صاحب ایده هستند اما قطعا تجربه مدیریتی ندارند و منابع مالی هم ندارند، منابع مالی را باید دولت در اختیار آنها قرار دهد. بخش کوچکی از منابع مالی را ما در اختیار آنها قرار می دهیم ولی عمده حمایت‌ها باید توسط بانک ها  و صندوق ها از این شرکت ها  به عمل آید. و تجربه های مدیریتی را هم عمدتا مراکز رشد به آنها آموزش می دهند. مثل  آشنایی با انواع قوانین از جمله قانون کار ،قانون مالیات، نوع بستن قرارداد ،آشنایی با  چک و  سفته  در قالب دوره‌های آموزشی به شرکت های فناور آموزش داده می شود.مرکز رشد حتی برای شرکت هایی که بعد از سه سال خارج می شوند یک سری حمایت ها به عمل آورده است و در این راستا دانشگاه شریف فضاهایی در داخل و خارج دانشگاه برای فعالیت این شرکت‌ها مهیا نموده و در حال توسعه آن است.

6- چه تسهیلاتی به فناوران در خصوص حضور در نمایشگاههای بین المللی می دهید؟

ما به دنبال این موضوع  بودیم که یک آئین نامه ای را تدوین کنیم با نام  آئین نامه تشویق و حمایت از شرکت های زیر مجموعه مرکز. به این صورت که برای ثبت اختراع بطور خاص ،برای شرکت در نمایشگاه ها ، برای نوشتن مقاله  و چاپ آن ،فروش محصولات ، ایجاد اشتغال و برای شرکت در جشنواره ها و ... حمایت هایی از فناوران صورت گیرد اما چون منابع محدود بود برای همه آن موارد  نتوانستیم حمایت هایی را در نظر بگیریم  ولی  برای ایجاد اشتغال و فروش محصول که در واقع خروجی اصلی فناوری است موفق شدیم  حمایت های خوبی را از شرکت ها به عمل آوریم..ما شاخص های مختلفی برای پرداخت وام داریم که در این بین دو شاخص برای ما حائز اهمیت است  یکی ایجاد اشتغال و دیگری فروش محصول. هرشرکتی که فروش بیشتری داشته باشد و بیشترایجاد اشتغال کرده باشد ما تسهیلات بیشتری در اختیار او قرار می دهیم.علاوه بر این تسهیلات، مرکز کمک بلاعوض هم به  این شرکت ها می کند. کما اینکه ما یک سال 20 میلیون تومان کمک بلاعوض برای این کار اختصاص دادیم.

7- سیاست های وزارت علوم و معاونت علمی و فناوری در پیشرفت حوزه فناوری را چگونه ارزیابی می کنید؟ 

در واقع بنیانگذار این مراکز رشد و پارک های علمی و فناوری وزارت علوم بوده واقعیت مطلب هم این است که تولیت این کار در  شان وزارت علوم بوده و می باشد. از دیر باز هم به این صورت بوده است که جز اساتید دانشگاه و صاحبان فکر و دانش در  کشور فرد دیگری نمی تواند به کار سیاستگذاری برای این مراکز بپردازد و آنها را اداره کند.هدف از تاسیس معاونت علمی و فناوری هم این بود  که این معاونت  به عنوان یک نهاد فرادستی بصورت کلان تری به مبحث فناوری متمرکز بشود و بتواند این امر را ساماندهی کند و علی رغم عمر کوتاه آن حمایت‌های بسیار خوب و مؤثری به عمل آورده است. خب طبیعی است که در این روند گاهی  اختلاف سلیقه‌ای هم پیش بیاید ولی به هر حال بایستی این تضاد و تفاوت  در دیدگاه ها به رشد مراکز رشد و پارکها کمک کند.کلیت قضیه این است که برای موفق عمل کردن باید علی رغم همه مشکلات همدیگر را بپذیریم و هضم کنیم.

 8- لطفا در خصوص اقدامات شاخصی که توسط این مرکز انجام پذیرفته است توضیح دهید؟

برخی اقدامات مرکز رشد از ابتدای تاسیس تاکنون به این صورت بوده است: واحد های فناورمورد پذیرش ما از ابتدای تاسیس تا به امروز  130 واحد بوده که 100 واحد فناور از مرکز خارج شده اند و آلان در حال حاضر 30 واحد فناور در مرکز حضور دارند. در راس بعضی از این مجموعه ها اساتید دانشگا ه  و اعضای هیئت علمی هستند ، حدود 40 مجموعه از مجموعه های مرکز به این صورت بوده است که این اتفاق بسیار خوبی است. ما بیش از 100 مورد دوره آموزشی برگزار کرده ایم که بالای 32هزار نفر ساعت دوره آموزشی محسوب می شود. بطور معمول هرساله 8 میلیارد تومان فروش محصولات شرکت ها  می‌باشد.اشتغالی که هر ساله ایجاد می شود حدود 300 نفر فارغ التحصیل دانشگاهی است .تا به امروز از شرکت های عضو خود  بیش از یک میلیارد تومان حمایت مالی کرده ایم از طریق دادن تسهیلات و پرداخت وام بصورت قرض الحسنه  ، متوسط قراردادهای سالانه این شرکت ها حداقل  160  قرارداد با بخش خصوصی و دولتی می باشد.مرکز هر ساله معمولا بین 10 تا 15 ثبت اختراع دارد  حدود 60 الی 70 مقاله داخلی و خارجی توسط این شرکت ها چاپ می شود. در سالهای مختلف و پی در پی در جشنواره های بزرگ ملی مرکز رشد شریف و شرکت های عضو  آن صاحب رتبه های برتر شده اند، همینطور  سالانه نزدیک به 100 محصول ساخت شرکت ها  تحویل جامعه داده می شود که بعضی از این محصولات کاملا منحصر بفرد هستند یعنی در سطح ملی کاملا نو  و ابداعی می باشند.

نشریه اقتصاد و فناوری - خرداد 1392